День: 1 марта 2022

Մթնոլորտային ճնշում. Երկրի ձգողական ուժի շնորհիվ` մթնոլորտի վերին շերտերը ճնշում են ստորին շերտերի, իսկ վերջիններս՝ նաև Երկրի մակերևույթի վրա: Այսինքն՝ օդն իր կշիռով ազդում է Երկրի մակերևույթի վրա, առաջացնում ճնշում:

Մթնոլորտի կողմից Երկրի մակերևույթի և դրա վրա գտնվող առար­կաների վրա գործադրած ճնշումը կոչվում է մթնոլորտային ճնշում։

Մթնոլորտն ահռելի ուժով ազդում է նաև մարդու վրա, սակայն մարդը դա չի զգում, որովհետև օդի արտաքին ճնշմանը հակազդում է օրգանիզմի ներքին ճնշումը:

Մթնոլորտային ճնշումը չափում են ճնշաչափ (բարոմետր) կոչվող սար­քով, որր լինում է սնդիկային և մետաղային՝ աներոիդ (առանց հեղուկի): Սնդիկայինն օգտագործվում է օդերևութաբանական կայաններում և տեղաշարժման համար հարմար չէ, իսկ մետաղայինը հեշտ և հար­մար է տեղափոխման համար:

Մթնոլորտային ճնշումն առաջին անգամ սնդիկային ճնշաչափով չա­փել է Տորիչելլին 1649 թ.: Սնդիկային ճնշաչափը բաղկացած է 1 մ երկա­րությամբ, մի ծայրը փակ ապակե խողովակից, որի վրա կան միլիմետրային բաժանումներ (1000 մմ), և լցված է սնդիկով: Բաց ծայրով այդ խողովակը շրջված է սնդիկով լցված թասի մեջ ։

Այդ դիրքում խողովակում սնդիկի սյան բարձրությունը՝ արտահայտված միլիմետրերով, կլինի տվյալ վայրի մթնոլորտային ճնշումը:

Այն ճնշումը, որը դիտվում է օվկիանոսի մակարդակին, 0⁰C ջերմաս­տիճանում և հավասար է սնդիկի 760 մմ սյան գործադրած ճնշմանը, կոչ­վում է նորմալ մթնոլորտային ճնշում:

Եթե ցուցմունքը 760 մմ ֊ից ավելի է, ապա ճնշումը բարձր է, իսկ եթե պակաս է՝ ցածր:

Չափումները ցույց են տալիս, որ մթնոլորտային ճնշումն ըստ բարձրության ենթարկվում է փոփոխության: Ըստ բարձրության՝ օդը նոսրանում է, իսկ ճնշումը՝ ընկնում: Դա է պատճառը, որ լեռների վրա ճնշումն ավելի փոքր է, քան հարթավայրերում:

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ներքնոլորտի ստորին շեր­տում յուրաքանչյուր 1000 մ բարձրանալիս ճնշաչափի ցուցմունքը նվա­զում է մոտ 100 մմ-ով:

Օրինակ’ եթե լեռան բացարձակ բարձրությունը 4000 մ է, ապա գագա­թին մթնոլորտային ճնշումը կլինի 360 մմ (760 մմ — 4 ■ 100 մմ = 360 մմ):

Մթնոլորտային ճնշումը փոփոխվում է նաև՝ օդի ջերմաստիճանից կախված: Ջերմաստիճանի աճի դեպքում օդն ընդարձակվում է, դառնում է ավելի նոսր, ուստի ճնշումը նվազում է:

Հետևաբար՝ որքան օդի ջերմաստիճանը բարձր է, այնքան ճնշումը ցածր է, և հակառակը:

Մթնոլորտային ճնշման բաշխումը երկրագնդի վրա: Մթնոլորտային ճնշումը Երկրի մակերևույթի վրա տեղաբաշխված է խիստ անհավասա­րաչափ: Պատճառն այն է, որ երկրագնդի վրա կան տարբեր բարձրությամբ և տարբեր ջերմաստիճաններ ունեցող վայրեր:

Քարտեզի վրա հավասար մթնոլորտային ճնշումները պատկերում են հատուկ տարված գծերով, որոնք կոչվում են իզոբարեր ((հունարեն, իզոս՝ հավասար, բարոս՝ ծանրություն, ճնշում բառերից):

Երկրագնդի վրա մթնոլորտային ցածր ճնշման մարզն անվանում են ցիկլոն, իսկ մթնոլորտային բարձր ճնշման մարզը՝ անտիցիկլոն:

Ցիկլոններր երկրագնդի վրա հիմնականում ձևավորվում են հասարա­կածային և բարեխառն լայնությունների տաք ու խոնավ վայրերում:

Անտիցիկլոնները ձևավորվում են հիմնականում չորային շրջաննե­րում, ինչպես շոգ, այնպես էլ՝ ցուրտ կլիմայական պայմաններում:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է մթնոլորտային ճնշումը:

Երկրի ձգողական ուժի շնորհիվ` մթնոլորտի վերին շերտերը ճնշում են ստորին շերտերի, իսկ վերջիններս՝ նաև Երկրի մակերևույթի վրա: Այսինքն՝ օդն իր կշռով ազդում է Երկրի մակերևույթի վրա, առաջացնում ճնշում:

1. Ի՞նչ սարքով են չափում մթնոլորտային ճնշումը:

բարոմետրով:

1. Ինչպե՞ս է փոխվում մթնոլորտային ճնշումն ըստ բարձրության:

Օրինակ’ եթե լեռան բացարձակ բարձրությունը 4000 մ է, ապա գագա­թին մթնոլորտային ճնշումը կլինի 360 մմ (760 մմ — 4 ■ 100 մմ = 360 մմ):

1. Ի՞նչ է իզոբարը:
2. Իզոբար պրոցես, հաստատուն արտաքին ճնշման պայմաններում ընթացող թերմոդինամիկական պրոցես։

1. Ի՞նչ են ցիկլոնը և անտիցիկլոնը:

Ցիկլոններր երկրագնդի վրա հիմնականում ձևավորվում են հասարա­կածային և բարեխառն լայնությունների տաք ու խոնավ վայրերում:

Անտիցիկլոնները ձևավորվում են հիմնականում չորային շրջաննե­րում, ինչպես շոգ, այնպես էլ՝ ցուրտ կլիմայական պայմաններում:

1. Երևանում մթնոլորտային ճնշումը հավասար է 660 մմ բարձրությամբ սնդիկի սյան գործադրած ճնշմանը: Հաշվեք, թե նույն պահին ճնշու­մը որքա՞ն կլինի Սևանա Լճի ափին, եթե այն Երևանից բարձր է մոտ 1 կմ:

Պատ.՝ 1000 մ

Раскройте скобки, правильно подобрав окончания, исходя из вопроса.

Добежали (до чего?) до (река, город, озеро, избушка)

Добежали до реки.

Были очень рады (кому? чему?) (подруга, друг, подарок, встреча, гости)

Были очень рады гостям за подарок.

Дополни пропущенные слова из сказки О. Туманяна «Храбрый Назар», не теряя смысла текста.

То ли было это, то ли не было, жил никчемный ___1____, звали его Назаром. Был этот ___2___ неумеха и лодырь, а вдобавок и ___3____ — такой трус, что в одиночку шагу не ступит, хоть ты его убей. День-деньской тенью ходил за ___4____: она за порог, и он за порог, она домой, и он туда же. Оттого и прозвали его Трусишка Назар. Однажды __5___ вышел Трусишка Назар с женой во двор. Вышел он во двор и видит: луна на небе сияет, ___6__светлая, ясная. Он возьми и скажи:— Ах, жена, в такую ночь только ___7____ грабить… Жена ему:— Сиди-ка лучше да помалкивай. Тоже мне грабитель нашелся! А Назару все неймется.— Ты что же это, вздорная ___8___, не даешь мне караван ограбить да поживиться немного?! Мужчина я или не ___9___? Не смей мне перечить!Разошелся не на шутку, а жена шмыг домой и ___10___за собой захлопнула.— Будь ты неладен, трусишка этакий! Ступай грабь караваны.Остался Назар под дверью. Стоит, от страха ни жив ни мертв ___11____ жену, умоляет отворить дверь и впустить его, а та ни в какую. Отчаялся Назар, притулился у стены и дрожа сидел там, покамест не рассвело. Вот уж и ___12___ припекает, а разобиженный Назар все ждет, что жена сама придет за ним, ждет и думает свою думу. День летний, знойный, мухи осатанели, а Назар до того ленив, что ему и нос лень себе утереть, — вот __13___к нему и липнут. Досаждают — мочи нет. Наконец, поднимает Назар руку и хлоп себя по ___14__. Хлоп себя по лицу, мухи так и посыпались.— Это еще что? — изумился Назар.Попытался он сосчитать, сколько мух убил одним ударом, да не получается. Сбился со счета и решил, что не меньше ___15___.— Вот так-так, — говорит. — Я, оказывается, мужчина хоть куда, а доныне знать про это не знал. Коли я могу ___16___махом прибить тысячу живых тварей, что ж я тогда от бабы-то ни на шаг?

То ли было это, то ли не было, жил никчемный человек, звали его Назаром. Был этот Назар неумеха и лодырь, а вдобавок и трус — такой трус, что в одиночку шагу не ступит, хоть ты его убей. День-деньской тенью ходил за женой: она за порог, и он за порог, она домой, и он туда же. Оттого и прозвали его Трусишка Назар.
Однажды ночью вышел Трусишка Назар с женой во двор. Вышел он во двор и видит: луна на небе сияет, ночь светлая, ясная. Он возьми и скажи:
— Ах, жена, в такую ночь только караваны грабить… Сердце меня подзадоривает: ступай, ограбь шахский караван из Индии, то-то поживишься…
Жена ему:
— Сиди-ка лучше да помалкивай. Тоже мне грабитель нашелся!
А Назару все неймется.
— Ты что же это, вздорная баба, не даешь мне караван ограбить да поживиться немного?! Мужчина я или не мужчина? Не смей мне перечить!
Разошелся не на шутку, а жена шмыг домой и дверь за собой захлопнула.
— Будь ты неладен, трусишка этакий! Ступай грабь караваны.
Остался Назар под дверью. Стоит, от страха ни жив ни мертв Просит жену, умоляет отворить дверь и впустить его, а та ни в какую. Отчаялся Назар, притулился у стены и дрожмя дрожа сидел там, покамест не рассвело. Вот уж и солнышко припекает, а разобиженный Назар все ждет, что жена сама придет за ним, ждет и думает свою думу. День летний, знойный, мухи осатанели, а Назар до того ленив, что ему и нос лень себе утереть, — вот мухи к нему и липнут. Досаждают — мочи нет. Наконец, поднимает Назар руку и хлоп себя по лицу. Хлоп себя по лицу, мухи так и посыпались.
— Это еще что? — изумился Назар.
Попытался он сосчитать, сколько мух убил одним ударом, да не получается. Сбился со счета и решил, что не меньше тысячи.
— Вот так-так, — говорит. — Я, оказывается, мужчина хоть куда, а доныне знать про это не знал. Коли я могу единым махом прибить тысячу живых тварей, что ж я тогда от бабы-то ни на шаг?

Напиши пять отличительных черт нашего образовательного комплекса

1. В нашей школе мы работаем на компьютере, 2. в нашей школе есть ферма, 3. в нашей школе нет школьного звонка, 4. в нашей школе есть бассейн, 5. в нашей школе есть теплица.

Назовите сказки, в которых главным действующим лицом является девочка или девушка. Например: «Принцесса на горошине», «Василиса Прекрасная» и т.д.

<< Бездельница Ура>>, <<Девушка без рук>>, <<Анаит>>, << Красная шапочка>>.

Вспомни и назови похожие сказки О. Туманяна и А. С. Пушкина. Расскажи о чём эти сказки!

О. Туманяна <<Хозяин и слуга>> и А. С. Пушкина << Поп и работники>>

1. հղում 1
2. հղում 2
3. հղում 3
4. հղում 4
5. հղում 5
6. հղում 6
7. հղում 7
8. հղում 8
9. հղում 9
10. հղում 10
11. հղում 11