Կարդալ Բակունցի «Մթնաձորի չարքը» պատմվածքը, պատրաստվել քննարկման։
Կարդա նաև հոդվածը, որը կօգնի քեզ վերլուծության հարցում։
1.Ինչպե՞ս է Սաքանի կերպարը բացահայտվում նրա վերաբերմունքով Ասյայի նկատմամբ։ Ի՞նչն է գրավում նրան Ասյայի մեջ, և ի՞նչ է այդ գրավչությունը բացահայտում հենց Սաքանի ներաշխարհի մասին։
Սաքանի կերպարը բացահայտվում է Ասյայի հանդեպ տածած թաքուն, անխոս և երկյուղած հիացմունքով: Ասյայի մեջ նրան գրավում է այն ամենը, ինչն ինքը չունի և չի տեսել իր միջավայրում՝ նրբությունը, մաքրությունը, կրթվածությունը և քաղաքային անծանոթ շունչը։
Այս գրավչությունը բացահայտում է, որ Սաքանը, չնայած իր կոպիտ, ֆիզիկական աշխատանքով ծանրաբեռնված գյուղական կյանքին, ունի նուրբ ներաշխարհ, գեղեցիկն ընկալելու և երազելու թաքնված կարողություն: Նա պարզապես բնազդային կենդանի չէ. նրա մեջ արթնանում է հոգևոր սով, որը քաղաքից եկած օրիորդն է խորհրդանշում։
2.Սաքանի կերպարում ինչպե՞ս են համատեղվում ընտանիքի, գյուղական առօրյայի և ավանդական մտածողության ազդեցությունները։ Ո՞ր դրվագներն են հատկապես ցույց տալիս այդ հակասությունը։
Սաքանը կապված է իր հողին, ընտանիքին և գյուղի չգրված օրենքներին։ Նա պարտաճանաչ ամուսին է և որդի։ Սակայն, երբ նրա մեջ արթնանում է զգացմունքը Ասյայի հանդեպ, առաջ է գալիս ներքին հակասություն ավանդական պարտքի և անձնական ցանկության միջև։
Այն պահերը, երբ Սաքանը, Ասյայի մասին մտորելիս կամ նրան հետևելիս, հանկարծ հիշում է իր առօրյա գործերը (գոմը մաքրելը, կնոջ կանչը)։ Նա փորձում է թաքցնել իր հայացքը մորից ու համագյուղացիներից, քանի որ գիտի՝ գյուղական ավանդական մտածողությունը դա կդատապարտի որպես «մեղք» կամ «խենթություն»։
3.Ինչպե՞ս է փոխվում Սաքանի վերաբերմունքը սեփական կնոջ նկատմամբ Ասյայի գալուց հետո։ Արդյո՞ք փոխվում է կինը, թե՞ փոխվում է Սաքանի հայացքը նրա նկատմամբ։ Հիմնավորե՛ք տեքստից։
Ասյայի հայտնվելուց հետո Սաքանի վերաբերմունքը կնոջ նկատմամբ կտրուկ սառչում է, նա սկսում է կնոջը նկատել միայն կենցաղային հարթության մեջ։ Կինը չի փոխվում. նա նույն հնազանդ, աշխատավոր, հոգնած գյուղացի կինն է։ Փոխվում է հենց Սաքանի հայացքը։ Ասյայի նրբության ֆոնին Սաքանն իր կնոջ մեջ սկսում է տեսնել միայն կոպտություն, տիղմի ու գոմաղբի հոտ։ Երբ կինը մոտենում է նրան կամ խոսում, Սաքանը ներքին խորշանք է զգում, քանի որ նրա գիտակցության մեջ ձևավորվել է կնոջ նոր, անհասանելի իդեալը։
4.Ասյան ինչպիսի՞ կերպար է՝ դիտարկելով ոչ թե հեղինակի ուղղակի բնութագրումները, այլ նրա գործողությունները, խոսքը, արտաքինն ու հարաբերությունները գյուղացիների հետ։ Ինչո՞վ է նա տարբերվում Մթնաձորի գյուղական միջավայրից։
Ասյան Մթնաձորում քաղաքակրթության, լույսի և անդորրի մարմնացումն է։ Նրա գործողությունները հակադրվում են Մթնաձորի կոպիտ, վայրի բնությանն ու մարդկանց։ Նա չի հայհոյում, չի գոռում, նրա շարժումները նրբագեղ են։ Գյուղացիների համար նա օտար է, տարօրինակ, գրեթե «երկնային» էակ, որը չի տեղավորվում իրենց հասկացած կնոջ կերպարի մեջ։
5.Ասյան և Սաքանի կինը ինչպիսի՞ հակադրություն են ստեղծում պատմվածքում։ Ո՞ր հատկանիշներով է այդ հակադրությունը կառուցվում՝ արտաքին, վարք, աշխարհայացք, կրթություն, ինքնուրույնություն։
Բակունցը կառուցում է երկու կանանց կտրուկ, բևեռային հակադրություն.
- Արտաքին և վարք: Ասյան մաքուր է, թեթև, նուրբ ձեռքերով ու քաղաքային հագուստով։ Սաքանի կինը՝ արևից այրված, կոշտացած ձեռքերով, տնային աշխատանքից հոգնած, հաճախ կեղտոտ գոգնոցով։
- Աշխարհայացք և կրթություն: Ասյան ուսուցչուհի է, անկախ է, ունի ներքին ինքնուրույնություն և ազատություն։ Սաքանի կինը զուրկ է ինքնուրույնությունից, նրա աշխարհը սահմանափակված է տնով, գոմով և ամուսնու ու սկեսրոջ հրամաններով։
6.Ինչո՞ւ է Սաքանը Ասյային ընկալում ոչ միայն որպես կոնկրետ կին, այլև որպես իր սովորական կյանքի սահմաններից դուրս գտնվող մի կերպար։ Ինչպե՞ս է դա արտահայտվում նրա մտքերի և պատկերացումների մեջ։
Սաքանի համար Ասյան ոչ թե պարզապես ցանկալի կին է, այլ մի հեռավոր, առասպելական աշխարհի պատուհան։ Նրա մտքերի մեջ Ասյան ասոցացվում է լույսի, անհասանելի երազանքի հետ։ Սաքանը գիտակցում է, որ իր իրականությունը Մթնաձորի մթությունն է, իսկ Ասյան այդ մթության մեջ հայտնված շող է, որին ինքը երբեք չի կարող տիրանալ։ Դա արտահայտվում է նրանով, որ նա չի համարձակվում անգամ մոտենալ կամ բացահայտ խոսել նրա հետ. նա միայն հեռվից պաշտում է նրան, ինչպես սրբապատկերը։
7.Ի՞նչ դեր ունի Սաքանի մայրը կերպարային համակարգում։ Նրա վերաբերմունքը Ասյայի նկատմամբ ի՞նչ է բացահայտում գյուղական միջավայրի արժեքների և պատկերացումների մասին։
Սաքանի մայրը պատմվածքում ավանդական, պահպանողական գյուղական միջավայրի ձայնն է։ Նրա վերաբերմունքը Ասյայի նկատմամբ կասկածամիտ է և թշնամական։ Նա առաջինն է նկատում որդու ներքին փոփոխությունը և Ասյային ընկալում է որպես «չարք», վտանգ, որը եկել է քանդելու իրենց տան հանգիստը, խախտելու դարավոր կարգն ու բարոյականությունը։ Մոր կերպարը ցույց է տալիս, որ գյուղական միջավայրը մերժում է այն ամենը, ինչը չի հասկանում կամ ինչը դուրս է իր կենցաղային օրենքներից։
8.Սաքանի կերպարի մեջ ո՞ր պահից է արտաքին հետաքրքրությունը վերածվում ներքին բախման։ Գտե՛ք այդ անցումը և բացատրե՛ք դրա պատճառը։
Արտաքին հետաքրքրությունը վերածվում է ներքին բախման այն պահից, երբ Սաքանը սկսում է խորապես գիտակցել իր կյանքի դատարկությունն ու անփոփոխելիությունը։ Դա հատկապես սրվում է, երբ Սաքանը տեսնում է Ասյային մեկ այլ տղամարդու հետ, կամ երբ գիտակցում է Ասյայի մեկնելու անխուսափելիությունը։ Պատճառն այն է, որ նա հասկանում է՝ իր հիացմունքը ոչ մի տեղ չտանող ճանապարհ է, և ինքը ընդմիշտ դատապարտված է մնալու Մթնաձորի «խավարում»։
9.Ինչո՞ւ է հեղինակը Սաքանի ներաշխարհը հաճախ ներկայացնում հոտերի, մարմնական զգացողությունների և տեսողական պատկերների միջոցով։ Ինչպե՞ս են այդ մանրամասները օգնում հասկանալ կերպարին։
Բակունցը նատուրալիստական և սիմվոլիկ մանրամասների մեծ վարպետ է։ Սաքանի ներաշխարհը հոտերի (գոմաղբի, կաթի, տիղմի հոտը՝ ընդդեմ Ասյայի անուշահոտության) և տեսողական պատկերների միջոցով ներկայացնելը պատահական չէ.
- Սաքանը գյուղացի է, նա բնության զավակ է և աշխարհն ընկալում է զգայարաններով, այլ ոչ թե վերացական փիլիսոփայությամբ։
- Այս հակադրությունը (մաքուր, օդեղեն պատկերներն ընդդեմ ծանր, հողեղեն հոտերի) տեսանելի է դարձնում այն անդունդը, որը բաժանում է Սաքանի իրական կյանքը նրա երազանքից։
10.Պատմվածքի վերջում Սաքանի վերաբերմունքը կնոջ նկատմամբ փոխվում է։ Կարելի՞ է ասել, որ Ասյայի ներկայությունը Սաքանին ստիպում է առաջին անգամ այլ կերպ տեսնել սեփական կնոջը։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք վերջաբանի մանրամասներով։
Այո, պատմվածքի վերջում Ասյայի ներկայությունը ստիպում է Սաքանին առաջին անգամ այլ կերպ տեսնել սեփական կնոջը, բայց դա ոչ թե սիրո, այլ ողբերգական հաշտեցման հայացք է։ Ասյայի գնալուց հետո, երբ Սաքանը նայում է իր կնոջը, նա կարծես արթնանում է հեքիաթից ու վերադառնում դաժան իրականություն։ Նա տեսնում է կնոջ տձևացած մարմինը, հոգնածությունը, և թեև նրա մեջ դեռ կա Ասյայի թողած թախիծը, նա գիտակցում է, որ սա է իր միակ աշխարհը։ Նա կարծես առաջին անգամ ցավով ֆիքսում է իր կնոջ թշվառությունն ու դժբախտությունը, որը նաև իր սեփական թշվառության արտացոլումն է։