Արամ Բադալյանի ուսումնական բլոգ

Иногда в жизни человек останавливается и задаёт себе вопрос: что заставляет его двигаться вперёд? Что даёт ощущение, что путь открыт и можно идти дальше? Эту внутреннюю готовность к движению можно сравнить с «зелёной лампой» символом разрешения, надежды и начала нового шага. С философской точки зрения «зелёная лампа» в жизни человека связана со смыслом. Французский философ Жан-Поль Сартр утверждал, что человек сам создаёт смысл своей жизни через выборы и поступки. Когда человек находит цель, мечту или дело, которое ему действительно важно, внутри него словно загорается зелёный свет. Этот свет говорит: «иди вперёд, это твой путь». Другие мыслители говорили о внутреннем голосе человека. Древнегреческий философ Сократ считал, что у каждого есть внутреннее чувство, которое подсказывает правильные решения. Когда человек прислушивается к своей совести, он ощущает уверенность и спокойствие. Это состояние можно представить как зелёную лампу, которая освещает дорогу и помогает не сбиться с пути. Также «зелёную лампу» могут зажигать простые, но важные вещи: любовь к близким, желание учиться, мечты о будущем или стремление сделать мир лучше. Даже небольшая цель может дать человеку силы и вдохновение. Когда человек видит смысл в своих действиях, он чувствует энергию двигаться дальше. Таким образом, «зелёная лампа» в жизни это символ внутреннего света, который появляется благодаря нашим мечтам, ценностям и выбору. Она напоминает, что путь вперёд всегда начинается с решения самого человека. Пока внутри горит этот свет, у человека есть сила идти дальше и открывать новые дороги.

Կարդացե՛ք Չարենցի բանաստեղծությունները և գրավոր վերլուծե՛ք ։ 

• Ես իմ անուշ Հայաստանի
• Հայրենիքում
• Տաղ անձնական
• Մորս համար գազել
• Էլի գարուն կգա

————————————————————————-

Ես իմ անուշ Հայաստանի

Ես իմ անուշ Հայաստանի արևահամ բարն եմ սիրում,
Մեր հին սազի ողբանվագ, լացակումած լարն եմ սիրում,
Արնանման ծաղիկների ու վարդերի բույրը վառման,
Ու նաիրյան աղջիկների հեզաճկուն պա՛րն եմ սիրում։

Սիրում եմ մեր երկինքը մուգ, ջրերը ջինջ, լիճը լուսե,
Արևն ամռան ու ձմեռվա վիշապաձայն բուքը վսեմ,
Մթում կորած խրճիթների անհյուրընկալ պատերը սև,
Ու հնամյա քաղաքների հազարամյա քա՛րն եմ սիրում։

Ո՛ւր էլ լինեմ — չե՛մ մոռանա ես ողբաձայն երգերը մեր,
Չե՜մ մոռանա աղոթք դարձած երկաթագիր գրքերը մեր,
Ինչքան էլ սո՜ւր սիրտս խոցեն արյունաքամ վերքերը մեր —
Էլի՛ ես որբ ու արնավառ իմ Հայաստան — յա՛րն եմ սիրում։

Իմ կարոտած սրտի համար ո՛չ մի ուրիշ հեքիաթ չկա․
Նարեկացու, Քուչակի պես լուսապսակ ճակատ չկա․
Աշխա՛րհ անցի՛ր, Արարատի նման ճերմակ գագաթ չկա․
Ինչպես անհաս փառքի ճամփա՝ ես իմ Մասիս սա՛րն եմ սիրում։

Այս բանաստեղծության շնորհիվ Չարենցը ներկայացնում է իր խոր սերը դեպի հայրենիքը։ Բանաստեղծության սկզբում հեղինակը նկարագրում է հայկական բնությունը, մշակույթը և ժողովրդի գեղեցիկ ավանդույթները։ Նա հիշատակում է հին սազի ձայնը, ծաղիկների բույրը և նաիրյան աղջիկների պարը, որոնք խորհրդանշում են ազգային գեղեցկությունն ու ինքնությունը։ Հաջորդ հատվածում ներկայացվում է Հայաստանի բնության ուժն ու գեղեցկությունը՝ մուգ երկինքը, մաքուր ջրերը և հին քաղաքների քարերը։ Բանաստեղծը նաև ասում է, որ որտեղ էլ լինի, երբեք չի մոռանա իր ժողովրդի երգերը, գրքերը և պատմական ցավերը։ Նա հիշում է նաև հայ մեծ մտածողներին ու գրողներին՝ ընդգծելով հայկական մշակույթի հարստությունը։ Վերջում Չարենցը ընդգծում է, որ աշխարհի ոչ մի տեղ չկա Արարատի նման վեհ գագաթ, և նա միշտ սիրելու է իր հայրենիքը։

2 < 2c < 4

1 < c < 2

c ∈ [1, 2]

——————

4 < √8c + 4 < 6

16 < 8c + 4 < 36

12 < 8c < 32

1.5 < c < 4

c ∈ [1.5, 4]

—————

c ∈ [1.5 , 2]

ա․ a₁=3

a₂=19

ներքևից սահմանափակ:

բ․ a₁=-3

a₂=-6

վերևից սահմանափակ:

գ․ a₁=1/3

a₂=1/2

ներքևից սահմանափակ

դ) a₁= 2/8 = 1/4

a2 = 3/9 = 1/3

ներքևից սահմանափակ

ա) սխալ է (ներքևից է սահմանափակ)

բ) ճիշտ է

գ) ճիշտ է

դ) սխալ է (վերևից սահմանակափակ է a1 — ով)

ե) սխալ է (վերևից է սահմանափակ)

զ) ճիշտ է

ա) մոնոտոն է, սահմանափակ է ներքևից

բ) մոնոտոն է, սահմանափակ ներքևից

գ) մոնոտոն չէ, սահմանափակ չէ:

դ) մոնոտոն չէ, սահմանափակ է:

ա․ 10, 20, 30, 40, ․․․ և 15, 25, 35, 45, ․․․

բ․ 10, 11, 12, 13, ․․․ և 5, 6, 7, 8, ․․․

ոչ

12*18*sin45=108✓2

S=1/2d₁d₂sin a

S=56*1/2=28

3*10*sina=15✓3

30sina=15✓3
sina=✓3/2

a=60

S=1/2d₁d₂sin a

sin a=2S/d1d2

sin a=72/144=1/2

a=30^o

S=6*8=48

d²=6²+8²=36+64=100

d=10

sin a=96/100=24/25=0.96

S₁=1/2 d₁d₂ sin a, a ≠ 90^o, sin a<1

S₂=1/2 d₁d₂sin a, a=90^o, sin a=1|=> S₁<S₂

S=1/2*4*3√3*√3/2

S=9 սմ²

Ներկայացրու թե ինչ կապ ունեն այս երկու հատվածները Ի՞նչ դեր են ունեցել արդարությունն ու վեհանձնությունը մեր պատմության քառուղիներում և ազգային մտածողության ու արժեհամակարգի ձևավորման գործում։Գեղարվեստական հատված՝ Հ․Թումանյան «Սասունցի Դավիթ»․․․․Ասավ, ելավ ու փոթորկեց,Թըռավ, ցոլաց Դավթի հուր ձին,Ձին փոթորկեց, փայլատակեցՈւ ցած իջավ Թուր-Կայծակին։Անցավ քառսուն գոմշի կաշին,Անցավ քառսուն քարերը ցած,Միջից կըտրեց ժանտ հըրեշին,Օխտը գազ էլ դենը գընաց։— Կենդանի՜ եմ, մին էլ արի՜,Գոռաց Մելիք հորի տակից։Դավիթ լըսեց, շատ զարմացավԻրեն զարկից, Թուր-Կայծակից…— Մելի՛ք, ասավ, թա՛փ տուր մի քեզ։Ու թափ տըվավ Մելիքն իրեն,Միջից եղավ ճիշտ երկու կես,Մեկն ընկավ դեսն ու մյուսը դեն։Էս որ տեսավ Մըսրա բանակ,Ջուր կըտըրվեց ահ ու վախից։Դավիթ կանչեց.— Մի՛ վախենաք,Ակա՛նջ արեք հալա դեռ ինձ։Դուք ըռանչպար մարդիկ, ասավ,Զուրկ ու խավար, քաղցած ու մերկ,Հազար ու մի կըրակ ու ցավ,Հազար ու մի հոգսեր ունեք։Ի՜նչ եք առել նետ ու աղեղ,Եկել թափել օտար դաշտեր.Չէ՞ որ մենք էլ ունենք տուն-տեղ,Մենք էլ ունենք մանուկ ու ծեր…Դարձե՛ք եկած ճանապարհով,Ձեր հայրենի հողը Մըսրա.Բայց թե մին էլ զենք ու զոռովՎեր եք կացել դուք մեզ վըրա,Հորում լինեն քառսուն գազ խորԹե ջաղացի քարի տակին,—Կելնեն ձեր դեմ, ինչպես էսօր,Սասմա Դավիթ, Թուր-Կայծակին։Էն ժամանակ աստված գիտի,Ով մեզանից կըլնի փոշման.Մե՞նք, որ կելնենք ահեղ մարտի,Թե՞ դուք, որ մեզ արիք դուշման…Պատմական հատված՝ Ատրպատականի ճակատամարտՆյութի աղբյուրը՝ «Աշխարհացույց» կրթահարթակՄուշեղ Մամիկոնյանը հայոց պատմության ամենահայտնի հերոսներից է, սպարապետ է եղել 368 թ․-ից: Նա մեծ աջակցություն է ցուցաբերել Արշակ II-ի գահաժառանգ որդի Պապին՝ պարսկական նվաճողներից երկիրը ազատագրելու և Մեծ Հայքի գահը վերականգնելու գործում: Ըստ Փավստոս Բուզանդի՝ Մուշեղը վերականգնում է «․․․հին սահմանը, որ առաջ գոյություն ուներ Հայոց երկրի և Վրաց երկրի միջև, որպիսինն էր մեծ գետ Կուրը»։ Մուշեղ զորավարը շրջում էր երկրում և քանդում պարսիկների ու հայրենիքն ուրացողների կառուցած մազդեզական ատրուշանները, ձերբակալում և խստագույնս պատժում պարսից արքունիքից պատիվ վայելող անձանց։Մուշեղը 370 թ․ 40 հազար ընտիր զորականներով գնում է դեպի Հայաստանի հարավային սահմանը։ Այնտեղ էր եկել Շապուհն՝ իր զորքով, որի գնդի հրամանատարն էր հայրենադավ Մերուժանը։ Ատրպատականում Մուշեղն իր զորքով նախահարձակ է լինում։ Շապուհը փախչում է։ Հաղթանակած հայերի ձեռքն են ընկնում պարսից արքայի գանձարանը և կանանոցը։ Մուշեղը հրամայում է կանանոցը վերադարձնել Շապուհին։ Նա, ապշած հայոց զորավարի արարքից, գավաթի վրա նկարել է տալիս Մուշեղի պատկերը՝ ճերմակ ձին հեծած։ Իր զորքին հյուրասիրելու պահին նա ամեն անգամ ձեռքն է վերցնում գինու գավաթը և ասում․ «Ճերմակաձին գինի արբցէ»։ 371 թ․ պարսից մեծաքանակ զորքը, սակայն, կրկին ներխուժում է Հայաստան։ Հայ-հռոմեական զորքը բանակում է Ձիրավի դաշտում։ Ձիրավի ճակատամարտում հայկական բանակը կրկին ջախջախում է Շապուհ II-ի զորքերին, ինչի արդյունքում պարսից արքան ստիպված է լինում ճանաչել Պապի թագավորական իշխանությունը։ Այնուհետև Պապ թագավորը և Մուշեղ սպարապետը ձեռք ձեռքի տված զբաղվում են պետության անվտանգության և ռազմատնտեսական հզորության ամրապնդմամբ։ Այս երկու հատվածները՝ գեղարվեստականը (Hovhannes Tumanyan-ի «Sasuntsi Davit») և պատմականը (Mushegh Mamikonyan-ի մասին), կապված են այն գաղափարով, որ արդարությունն ու վեհանձնությունը հայ ժողովրդի պատմության մեջ եղել են կարևոր արժեքներ, որոնք ձևավորել են ազգային մտածողությունն ու արժեհամակարգը։1. Արդարությունն ու վեհանձնությունը գեղարվեստական հատվածումԹումանյանի ներկայացրած դրվագում Սասունցի Դավիթը հաղթում է թշնամուն, սակայն նրա վարքագիծը ցույց է տալիս ոչ միայն ուժ, այլ նաև բարոյական բարձր արժեքներ։Դավիթը քաջաբար հաղթում է Մելիքին և ցույց է տալիս իր արիությունը և արդար պայքարը։Սակայն նա դիմում է Մըսրա բանակին և ասում, որ վերադառնան իրենց հայրենիք, որովհետև պատերազմը չպետք է լինի անարդար կամ հարձակողական։Նա հիշեցնում է, որ բոլոր ժողովուրդներն ունեն տուն, ընտանիք, մանուկներ ու ծերեր, այսինքն՝ ցույց է տալիս մարդասիրություն և վեհանձնություն։Այսպիսով, Դավիթը մարմնավորում է հայ ազգային իդեալը՝ուժեղ, բայց արդար և ողորմած հերոս։2. Արդարությունն ու վեհանձնությունը պատմական հատվածումՊատմական հատվածում նույն արժեքները երևում են հայ զորավար Մուշեղ Մամիկոնյանի վարքագծում։Նա պայքարում էր հայրենիքը պաշտպանելու համար՝ ազատագրելով Հայաստանը պարսկական իշխանությունից։Ատրպատականի ճակատամարտից հետո հայերը վերցնում են Շապուհի գանձարանը և կանանոցը։Սակայն Մուշեղը վեհանձն քայլ է կատարում՝ հրամայում է կանանոցը վերադարձնել Շապուհին։Այս արարքը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ պատերազմի ժամանակ հայ զորավարները առաջնորդվել են պատվի, արդարության և ասպետական վարքի սկզբունքներով։3. Երկու հատվածների կապըԱյս երկու պատմությունները ցույց են տալիս նույն գաղափարը.Հայ հերոսները պայքարում են ոչ թե նվաճելու, այլ պաշտպանելու հայրենիքը։Նրանց ուժը ուղեկցվում է բարոյական բարձր արժեքներով։Թե՛ Դավիթը, թե՛ Մուշեղը հաղթանակից հետո պահպանում են վեհանձնություն և արդարություն։ԵզրակացությունԱրդարությունն ու վեհանձնությունը հայ ժողովրդի պատմության կարևոր արժեքներ են։ Դրանք դրսևորվել են ինչպես ազգային էպոսում ներկայացված հերոսների, այնպես էլ իրական պատմական գործիչների վարքագծում։ Այս արժեքները ձևավորել են ազգային մտածողությունը, հերոսական իդեալը և հայ ժողովրդի բարոյական արժեհամակարգը։Կարող ես հորինել նախաբան Ահա մի օրինակ նախաբան, որը կարող ես օգտագործել քո աշխատանքի սկզբում.ՆախաբանՀայ ժողովրդի պատմությունը հարուստ է հերոսական պայքարներով, դժվարություններով և հաղթանակներով։ Այդ ճանապարհին կարևոր դեր են ունեցել այնպիսի արժեքներ, ինչպիսիք են արդարությունը, վեհանձնությունը և հայրենասիրությունը։ Այս արժեքները ձևավորել են ոչ միայն մեր պատմական ընթացքը, այլև ազգային մտածողությունն ու արժեհամակարգը։ Հայ ժողովրդի հերոսները՝ թե՛ պատմական, թե՛ գրական, իրենց արարքներով ցույց են տվել, որ ուժը պետք է ուղեկցվի արդարությամբ և մարդասիրությամբ։ Դրա վառ օրինակներն են «Սասունցի Դավիթ» էպոսում ներկայացված հերոսական դրվագները և պատմության մեջ հայտնի Մուշեղ Մամիկոնյանի գործունեությունը։ Այս երկու հատվածները ցույց են տալիս, թե ինչպես են արդարությունն ու վեհանձնությունը դրսևորվել մեր ժողովրդի պատմության տարբեր փուլերում։Եթե ուզես, կարող եմ նաև գրել ավելի կարճ կամ ավելի ազդեցիկ նախաբան, որ դպրոցական աշխատանքում ավելի լավ հնչի։Հինգը նախադասությամբՀայ ժողովրդի պատմության ընթացքում կարևոր դեր են ունեցել արդարությունն ու վեհանձնությունը։ Այս արժեքները ձևավորել են մեր ազգային մտածողությունն ու բարոյական պատկերացումները։ Դրանք արտահայտվել են ինչպես մեր գրականության մեջ, այնպես էլ իրական պատմական իրադարձություններում։ Հերոսները իրենց արարքներով ցույց են տվել, որ ուժը պետք է զուգակցվի արդարության և մարդասիրության հետ։ Այդ գաղափարները արտահայտվում են թե՛ «Սասունցի Դավիթ» էպոսում, թե՛ Մուշեղ Մամիկոնյանի պատմական գործունեության մեջ։Գրիր հիմնական, բայց պնդումը իրա մեջՀայ ժողովրդի պատմության մեջ արդարությունն ու վեհանձնությունը կարևոր դեր են ունեցել և մեծ ազդեցություն են թողել ազգային մտածողության ու արժեհամակարգի ձևավորման վրա։ Դա երևում է ինչպես գրական, այնպես էլ պատմական օրինակներում։ Hovhannes Tumanyan-ի «Sasuntsi Davit» ստեղծագործության մեջ Դավիթը հաղթելով թշնամուն՝ ցույց է տալիս ոչ միայն իր ուժը, այլև արդարությունը և մարդասիրությունը, երբ դիմում է թշնամու զինվորներին ու հորդորում վերադառնալ իրենց հայրենիք։ Նման վեհանձնություն է դրսևորում նաև Mushegh Mamikonyan-ը, երբ Ատրպատականի ճակատամարտից հետո հրամայում է պարսից արքայի կանանոցը վերադարձնել նրան։ Այս երկու օրինակները ապացուցում են, որ հայ հերոսները միշտ առաջնորդվել են ոչ միայն քաջությամբ, այլև արդարության և բարձր բարոյական արժեքներով։Հայատառ և 15 նախադասությամբ նկարագրելով երկու հերոսներին և նրանց գործունեությունըՀայ ժողովրդի պատմության մեջ մեծ դեր են ունեցել հերոսները, ովքեր իրենց արարքներով պաշտպանել են հայրենիքը և պահպանել ազգային արժեքները։Այդ հերոսներից են Սասունցի Դավիթը և Մուշեղ Մամիկոնյանը։Սասունցի Դավիթը հայ ժողովրդական էպոսի գլխավոր հերոսն է, որը մարմնավորում է քաջությունը, արդարությունը և վեհանձնությունը։Նա պայքարում էր իր ժողովրդի ազատության և հայրենի հողի պաշտպանության համար։Դավիթը մարտում հաղթում է իր թշնամիներին, սակայն նույնիսկ հաղթանակից հետո պահպանում է արդարությունը։Նա դիմում է թշնամու զինվորներին և ասում, որ վերադառնան իրենց հայրենիք և այլևս չհարձակվեն Սասունի վրա։Այս արարքը ցույց է տալիս, որ Դավիթը ոչ միայն ուժեղ, այլ նաև մարդասեր և արդար հերոս էր։Մյուս կարևոր հերոսը Մուշեղ Մամիկոնյանն է, որը եղել է հայոց սպարապետ։Նա մեծ դեր է ունեցել Հայաստանի ազատագրման պայքարում պարսկական իշխանության դեմ։Մուշեղ Մամիկոնյանը կազմակերպել և առաջնորդել է հայկական զորքը բազմաթիվ ճակատամարտերում։Ատրպատականի ճակատամարտում նա հաղթանակ է տարել պարսկական զորքերի նկատմամբ։Հաղթանակից հետո հայերը ձեռք են բերում պարսից արքայի գանձարանը և կանանոցը։Սակայն Մուշեղ Մամիկոնյանը վեհանձն քայլ է կատարում և հրամայում է կանանոցը վերադարձնել Շապուհ արքային։Նրա այս արարքը ցույց է տալիս բարձր բարոյականություն, ազնվություն և մեծահոգություն նույնիսկ թշնամու հանդեպ։Այսպիսով Սասունցի Դավիթը և Մուշեղ Մամիկոնյանը իրենց գործունեությամբ ցույց են տալիս, որ հայ ժողովրդի համար կարևոր են քաջությունը, արդարությունն ու վեհանձնությունը։

Արդարությունն ու վեհանձնությունը հայ ժողովրդի պատմության կարևոր արժեքներ են։ Դրանք դրսևորվել են ինչպես ազգային էպոսում ներկայացված հերոսների, այնպես էլ իրական պատմական գործիչների վարքագծում։ Այս արժեքները ձևավորել են ազգային մտածողությունը, հերոսական իդեալը և հայ ժողովրդի բարոյական արժեհամակարգը։

ա․ մոնոտոն է

բ․ մոնոտոն է

գ․ մոնոտոն է

դ․ մոնոտոն է

ե․ մոնոտոն է

զ․ մոնոտոն է

է․ մոնոտոն է

ը․ մոնոտոն է

ա․ մոնոտոն է

բ․ մոնոտոն է

գ․ մոնոտոն չէ

դ․ մոնոտոն է

ե․ մոնոտոն է

զ․ մոնոտոն է

ոչ

այո

ոչ

մոնոտոն է՝ չնվազող

Սեռի գենետիկա

Սեռի գենետիկան ուսումնասիրում է, թե ինչպես է ժառանգվում և որոշվում օրգանիզմի սեռը։ Մարդու մոտ սեռը որոշվում է X և Y քրոմոսոմներով․

• Կինը՝ XX
• Տղամարդը՝ XY

Եթե բեղմնավորման ժամանակ ձվաբջջին միանում է X կրող սպերմատոզոիդ, ծնվում է աղջիկ, իսկ եթե Y կրող՝ տղա։

Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշների ժառանգում

Սրանք այն հատկանիշներն են, որոնց գեները գտնվում են սեռական քրոմոսոմներում (հիմնականում X քրոմոսոմում)։
Քանի որ տղամարդիկ ունեն միայն մեկ X քրոմոսոմ, այդ գեների ազդեցությունը նրանց մոտ ավելի հաճախ է արտահայտվում։
Օրինակներ են՝

• դալտոնիզմը (գույների տարբերակման խանգարում)
• հեմոֆիլիան (արյան մակարդման խանգարում)

Ժառանգական հիվանդություններ

Ժառանգական հիվանդությունները այն հիվանդություններն են, որոնք փոխանցվում են ծնողներից երեխաներին գեների միջոցով։ Դրանք կարող են առաջանալ գեների կամ քրոմոսոմների փոփոխությունների հետևանքով։

Օրինակներ՝

• դալտոնիզմ
• հեմոֆիլիա
• Դաունի համախտանիշ

Դասարանական աշխատանք

Օրգանիզմի սեռը որոշվում է՝

ա) գեներով և քրոմոսոմներով

բ) սննդով

գ) ջերմաստիճանով

դ) ջրով

Մարդու սեռական քրոմոսոմներն են՝

ա) X և Y

բ) A և B

գ) C և D

դ) M և N

Կանանց սեռական քրոմոսոմների կազմը՝

ա) XX

բ) XY

գ) YY

դ) XO

Տղամարդկանց սեռական քրոմոսոմների կազմը՝

ա) XX

բ) XY

գ) YY

դ) XO

Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշները փոխանցվում են՝

ա) սեռական քրոմոսոմներով

բ) միայն սննդովգ) միայն միջավայրով

դ) միայն տարիքով

Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշների օրինակ է՝

ա) դալտոնիզմը

բ) մազերի գույնը

գ) հասակը

դ) մարմնի քաշը

Ժառանգական հիվանդությունները առաջանում են՝

ա) գեների կամ քրոմոսոմների փոփոխության հետևանքով

բ) միայն սննդի պատճառով

գ) միայն եղանակի պատճառով

դ) միայն հոգնածությունից

Ժառանգական հիվանդությունները փոխանցվում են՝

ա) ծնողներից երեխաներին

բ) ընկերներից

գ) ուսուցիչներից

դ) հարևաններից

Սեռի հետ շղթայակցված հիվանդությունները ավելի հաճախ հանդիպում են՝

ա) տղաների մոտ

բ) աղջիկների մոտ

գ) նույն չափով

դ) ոչ մեկի մոտ

Գենետիկան ուսումնասիրում է՝

ա) ժառանգականությունն ու փոփոխականությունը

բ) մարսողությունը

գ) շնչառությունը

դ) շարժումը։