Արամ Բադալյանի ուսումնական բլոգ

Հարյուրավոր տարիներ առաջ մարդիկ նկատելով, որ կրթությունը այդքան էլ զարգացած չէր, որոշեցին զարգացնել։ Մարդիկ կառուցում էին տարբեր կրթոջախներ, դպրոցներ, եկեղեցիներ, վանական համալիրներ և ճեմարաններ։ Այդ մարդկանցից էր Գևորգ Դ․ Կոնստանդնուպոլիսեցի կաթողիկոսը, ով ամեն կերպ փորձում էր օգնել զարգացնել կրթությանը Հայաստանում։ Նաև այդ մարդկանցից էր Առաքելյանի գրքի գլխավոր հերոս Պետրոս Կամսարյանը, ով չկարողացավ զարգացնել կրթությունը ծովագյուղում։ Կաթողիկոսը կարողացավ իր կյանքի ձգտմանը հասնի զարգացնելով Հայաստանի կրթությունը և միարժամանակ փրկելով լիքը մարդկանց կյանքեր, իսկ Կամսարյանը չկարողացավ զարգացնել կրթությունը սովորական մի գյուղում։ Կամսարյանը և Կոնստանդնուպոլիսեցին ձգտում էին զարգացնել կրթությունը, բայց Կամսարյանը միայն ասում էր։ Կամսարյանը չկարողացավ զարգացնել կրթությունը գյուղում, որովհետև շատ խոչնդոտներ կային։ Այդ ոչնդոտներից էր գյուղի կարգավիճակը, թե ինչպիսին էին գյուղացիները, իսկ կաթողիկոսը ամեն կերպ փորձում էր զարգացնել կրթությունը Հայաստանում։ Կոնստանդնուպոլիսեցու կառավարության ժամանակ Հայաստանի կրթության զարգացման վրա ուժեղ ազդեցություն ունեցավ։ Այս ամենը ներկայացնելով հասկանում ենք, որ ամեն գործ կյանքի կոչելու համար մեծ ջանք է պահանջում և ոչ բոլոր մարդիկ են պատրաստ անցնել այդ դժվարությունների միջով, ինչպիսին էր Կամսարյանը։ Պետությունները առանձնակի ուշադրություն են դարձնում կրթությանը, բայց կրթություն զարգացնելը դժվար գործ է, քանի որ ոչ բոլորն են պատրաստ կրել զրկակներ և հաղթահարել դժվարությունները։

Հալոգեններ էջ 32

Առաջադրանքներ

Փետրվարի2-6

Նախագծային աշխատանք

Ինչ նպատակով է քլորը օգտագործվում խմելու ջրի մեջ։

Քլորը խմելու ջրի մեջ օգտագործվում է ջրի ախտահանման համար՝ վնասակար մանրէներն ու միկրոօրգանիզմները ոչնչացնելու նպատակով։

Որտե՞ղ են կիրառվում ֆտորի միացությունները։

Ֆտորի միացությունները կիրառվում են ատամնաբուժության, քիմիական արդյունաբերության և որոշ դեղերի արտադրության մեջ։

Ինչո՞ւ է սննդի մեջ ավելացվում յոդ (յոդացված աղ)։

Յոդը սննդի մեջ (յոդացված աղ) ավելացվում է, որպեսզի օրգանիզմը ստանա անհրաժեշտ յոդ և կանխվեն վահանաձև գեղձի հիվանդությունները։

Ո՞ր հալոգենի միացություններն են օգտագործվում լուսանկարչության մեջ։

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են արծաթի բրոմիդը և արծաթի քլորիդը։

Ինչ նյութի արտադրության մեջ է օգտագործվում քլորը (նշել մեկ օրինակ)։

Քլորը օգտագործվում է օրինակ պլաստմասսաների (PVC) արտադրության մեջ։

Ինչո՞ւ քլորը, լինելով թունավոր գազ, լայնորեն կիրառվում է կենցաղում։

Քլորը, լինելով թունավոր, կենցաղում կիրառվում է փոքր և վերահսկվող քանակներով՝ ախտահանման համար։

Ինչո՞ւ չի կարելի օգտագործել ֆտոր պարունակող նյութեր մեծ քանակով։

Ֆտոր պարունակող նյութերը մեծ քանակով չի կարելի օգտագործել, քանի որ ֆտորը թունավոր է և կարող է վնասել օրգանիզմը։

Ինչո՞ւ է հալոգենների կիրառությունը կարևոր ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ։

Հալոգենների կիրառությունը կարևոր է, որովհետև դրանց միացությունները լայնորեն օգտագործվում են արդյունաբերության, բժշկության և կենցաղի տարբեր ոլորտներում։

.

ա․ x+2

բ․ x​​⁶​ − 2x​²

գ․ 2√2x⁶+√2x⁵

դ․ -4x²+3.5x-2.5

ա․ 2x+1, 2

բ․ 2x​^​2​+3x−7​,​​ − 5

գ․ 1, 2

դ․ 5x, 9

ե․ 2x−1.5, x+1.5

զ․ 3x−5, 9x+10

ա․ x−5

բ․ 3x−4+1/2x+6

գ․ x-11+1/x+11

դ․ x-13+1/x+13

ե․ -6x-1-17/x²-7

զ․ 2x-1+x-1/x³+5

ա. 3x⁷ — x² + 6x

բ. 16a³ + 5a²

գ. 8x² — 7

դ. 4x³ + 4x

ե. 7y²+y

զ. 4n²

ա․ 3​,​​− 5x​³, 2

բ․ 8, x​​⁸, 2

գ․ 5, 9x​​⁵, 0

դ․ 4, 4x​​ ^4​​,​​− 1

ե․ 4, x​​ ⁴​​,​​ − 25

զ․ 5​,​​ − ​x​​ ⁵, 0​

ա․ x − 6

բ․ ​− x + 13

գ․ ) x​​¹⁷​−6x​​⁵​+40

դ․ x​​⁴​+4x​​²​−15x+√ 3

ե․ 3x^​​4​+18

զ․ ​− 2x​​⁷​+3x

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլեկտրական շղթաներում։

Էլեկտրական շղթաներում էլեկտրական էներգիան փոխակերպվում է ջերմային, լուսային, մեխանիկական, ձայնային և այլ էներգիաների՝ կախված սպառիչի տեսակից։

2. Ի՞նչ է նշանակում «հաշվարկել էլեկտրական շղթան»։

Դա նշանակում է որոշել շղթայի էլեկտրական մեծությունները (հոսանքի ուժ, լարում, դիմադրություն և այլն)՝ կիրառելով համապատասխան օրենքներն ու բանաձևերը։

3. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում։

Հաջորդաբար միացման դեպքում ընդհանուր լարումը հավասար է առանձին սպառիչների լարումների գումարին.

U=U₁​+U_2​+U₃​+…

4. Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը։

Ընդհանուր դիմադրությունը հավասար է առանձին դիմադրությունների գումարին.

R=R₁​+R₂​+R_3​+…

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլեկտրական շղթաներում:

Էլեկտրական էներգիան փոխակերպվում է ջերմային, լուսային, մեխանիկական և այլ տեսակների։
2. Ի՞նչ է նշանակում «հաշվարկել էլեկտրական շղթան»:

Նշանակում է գտնել հոսանքի ուժը, լարումը, դիմադրությունը և այլ մեծություններ։
3. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:

U=U_1​+U₂​+U₃​
4. Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը։

R=R_1​+R_2​+R_3​

Դաս 27, էջ 84-87

📌 Բնակչության տեղաբաշխում և տարաբնակեցում (ՀՀ)

Հիմնական հասկացություններ

• Բնակչության տեղաբաշխում – բնակչության տարածական բաշխումը երկրի ներսում։
• Տարաբնակեցում – բնակչության խտության տարբերությունները տարածքներում։

ՀՀ ընդհանուր պատկերը

• ՀՀ տարածքը՝ 29,743 կմ²
• Միջին բնակչության խտությունը՝ մոտ 103 մարդ/կմ²
• Բնակչության տեղաբաշխումը շատ անհավասար է

Տարաբնակեցման հիմնական գործոններ

• Բնական պայմաններ (ռելիեֆ, կլիմա, ջրային ռեսուրսներ)
• Տնտեսական զարգացում
• Տրանսպորտային հասանելիություն
• Քաղաքների ազդեցություն
• Պատմական գործոններ

Բարձր և ցածր խտության գոտիներ

• Բնակչության հիմնական մասը կենտրոնացած է 800–2000 մ բարձրություններում
• 55 % բնակչություն ապրում է 800–1000 մ գոտում
• Ամենախիտ տարածքները՝
  • Երևան
  • Արարատյան դաշտ
• Ամենաքիչ բնակեցված տարածքները՝
  • Բարձր լեռնային գոտիներ
  • Սյունիքի, Գեղարքունիքի որոշ շրջաններ

Բարձրության գոտիներով բաշխում (կարևորը)

• Մինչև 1000 մ – բնակչության հիմնական մասը (ավելի քան կեսը)
• 1001–1200 մ – շատ փոքր մասնաբաժին
• 1201–1600 մ – մոտ 20 %
• 1601–2000 մ – մոտ 17 %
• 2001–2350 մ – շատ ցածր խտություն (մոտ 2 %)

Քաղաքային բնակչություն

• ՀՀ բնակչության մոտ 63 %–ը քաղաքաբնակ է
• Ամենամեծ կենտրոնը՝ Երևան (մոտ կես բնակչությունը)
• Մյուս խոշոր քաղաքներ՝ Գյումրի, Վանաձոր

Գյուղական բնակչություն

• Գյուղերը հիմնականում փոքր են
• Շատ գյուղեր գտնվում են լեռնային և դժվար հասանելի գոտիներում
• Գյուղական բնակչության թիվը նվազման միտում ունի

1. Ի՞նչ գործոններ են ազդում ՀՀ բնակչության ու բնակավայրերի տեղաբաշխման վրա:

Բնական պայմաններ (ռելիեֆ, կլիմա, ջրային ռեսուրսներ), տնտեսական զարգացում, տրանսպորտային հասանելիություն, քաղաքների ազդեցություն և պատմական գործոններ։

1. Ինչով են պայմանավորված ՀՀ–ում բնակչության ու բնակավայրերի տեղաբաշխման
   մեծ տարբերությունները՝ ըստ ծովի մակարդակից ունեցած բարձրության:

Ըստ ծովի մակարդակից 800-1000 մ գոտում կլիման կայուն է և դրա պատճառով է Հայաստանի ավելի քան կեսից ավելը ապրում քաղաքում։ Նաև պայմանավորված է նրանով, որ Հայաստանի 63% քաղաքաբնակ է։ Իսկ ծովի մակարդակից 1000-ից և ավել գոտիներում կլիման անկայուն է։

1. Թվարկե՛լ ՀՀ մարզերը մարզկենտրոններով /օգտվել էջ 29-ի քարտեզից

Շիրակ — Գյումրի

Արագածոտն — Աշտարակ

Արարատ — Արտաշատ

Վայոց ձոր — Եղեգնաձոր

Սյունիք — Կապան

Գեղարքունիք — Գավառ

Կոտայք — Հրազդան

Տավուշ — Իջևան

Հարցեր

1. Լրացրու բաց թողնվածը․


ա) Հալոգենները պատկանում են VII խմբին։


բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը 7 է։


գ) Ամենաակտիվ հալոգենը F է։

2. Նշի՛ր ճիշտը կամ սխալը․


ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։


Այո

բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։


ոչ

գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։

այո

3. Թվարկի՛ր հալոգենների քիմիական նշանները։

F, Cl, Br, I, Al

4. Համեմատիր ֆտորը և քլորը՝ ըստ հետևյալ հատկանիշների․• ֆիզիկական վիճակ• ակտիվություն• կիրառություն

F — գազ, շատ ակտիվ, բժշկական

Cl — գազ, ակտիվ, բժշկական

5.Ինչո՞ւ հալոգենները հեշտությամբ միացնում են էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ։

Որովհետև ոժտված են մեծ քանակությամբ էլեկտրակաբացասականությամբ

6.Գրիր ռեակցիայի հավասարումը․


ա) Նատրիում + քլոր


Na + Cl2 = NaCl

բ) Երկաթ + բրոմ

Fe + Br2 = FeBr

7. Տրված է ռեակցիան․
Cl₂ + KBr → KCl + Br₂
Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ, հաշվիր դրա Mr-ը և հավասարեցրու ռեակցիան:

Cl

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։

Օրգանիզմների բազմացումը կյանքի շարունակության հիմնական պայմանն է և լինում է սեռական ու անսեռ։

Անսեռ բազմացման դեպքում նոր օրգանիզմը առաջանում է մեկ ծնողից՝ առանց սեռական բջիջների միավորման։ Այն բնորոշվում է արագությամբ և քիչ էներգիական ծախսով, ինչը կարևոր է կայուն միջավայրում տեսակների արագ աճի համար։ Սակայն սերունդները գենետիկորեն նման են ծնողին, և միջավայրի փոփոխությունների նկատմամբ հարմարվողականությունը սահմանափակ է։

Սեռական բազմացման ժամանակ նոր օրգանիզմը ձևավորվում է երկու ծնողների սեռական բջիջների միավորումից։ Այն ապահովում է գենետիկական բազմազանություն և բարձր հարմարվողականություն, ինչը մեծ կենսաբանական նշանակություն ունի տեսակների պահպանման համար։ Միաժամանակ սեռական բազմացումը ավելի դանդաղ է և պահանջում է ավելի մեծ էներգիական ծախսեր։

Այս երկու բազմացման եղանակներն էլ կարևոր դեր են կատարում օրգանիզմների գոյատևման և զարգացման գործում։

Դասարանական աշխատանք․

1. Ի՞նչ է կոչվում օրգանիզմների բազմացում։
   ա) օրգանիզմի աճը
   բ) նոր անհատների առաջացումը
   գ) օրգանների զարգացումը
   դ) նյութափոխանակությունը

1. Ո՞րն է անսեռ բազմացման բնորոշ առանձնահատկությունը։
   ա) մասնակցում են երկու ծնողներ
   բ) սերունդը գենետիկորեն տարբեր է
   գ) մասնակցում է մեկ ծնող
   դ) առաջանում են սերմեր

1. Ո՞ր եղանակը ապահովում է գենետիկ բազմազանություն։
   ա) անսեռ բազմացումը
   բ) բողբոջումը
   գ) մասնատումը
   դ) սեռական բազմացումը

1. Ո՞րն է անսեռ բազմացման առավելություններից մեկը։
   ա) դանդաղ սերնդի առաջացում
   բ) մեծ էներգիայի ծախս
   գ) արագ և մեծաքանակ սերնդի առաջացում
   դ) գենետիկ փոփոխականություն

1. Ո՞րն է սեռական բազմացման թերություններից մեկը։
   ա) ապահովում է հարմարվողականություն
   բ) սերունդը գենետիկորեն նույնն է
   գ) պահանջում է ավելի շատ էներգիա և ժամանակ
   դ) արագ է ընթանում

1. Ի՞նչ է սեռական բազմացման կենսաբանական նշանակությունը։
   ա) բնակչության արագ աճ
   բ) օրգանիզմների ոչնչացում
   գ) տեսակների հարմարվողականության բարձրացում
   դ) օրգանիզմների պարզեցում

1. Ո՞ր օրգանիզմների մոտ է առավել հաճախ հանդիպում անսեռ բազմացումը։
   ա) միայն կենդանիների
   բ) բույսերի, սնկերի և միաբջիջների
   գ) միայն մարդկանց
   դ) միայն բարձրակարգ կենդանիների