День: 7 февраля 2026

Դաս՝ 29,30 էջ 83-88

1. Բնութագրե ՛ք Երևանի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները:

Երևանը գտնվում է Արարատյան դաշտի հյուսիսարևելյան մասում՝ Հրազդան գետի ափին։ Բնորոշ են չոր, արևոտ կլիման, տաք ամառները և համեմատաբար մեղմ ձմեռները։ Բնական ռեսուրսներից կարևոր են շինանյութերը (բազալտ, տուֆ, ավազ, կավ), հողային և արևային ռեսուրսները, ինչպես նաև ջրային սահմանափակ պաշարները։

1. Բացատրե ՛ք Երևանի բնակչության թվի արագ աճի պատճառները: Արտահայտե՛ք տեսակետ արագ աճի պատճառների և դրա հետևանքների վերաբերյալ:

Երևանի բնակչության աճի պատճառներն են աշխատատեղերի և արդյունաբերության կենտրոնացումը, կրթական, գիտական և մշակութային կենտրոն լինելը, գյուղերից և փոքր քաղաքներից ներգաղթը և կառավարման և ծառայությունների կենտրոնացում, իսկ այդ ամենի հետևանքն է տնտեսության զարգացում, ծառայությունների ընդլայնում, գերբնակեցում, տրանսպորտային և բնապահպանական խնդիրներ և բնակարանային դժվարություններ

1. ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժամանն իրենց մասնակցության աստիճանի:

Բազմաֆունկցիոնալ քաղաքներ

Արդյունաբերական քաղաքներ

Գյուղատնտեսական քաղաքներ

Տրանսպորտային և հանգստյան քաղաքներ

Վարչական և մշակութային կենտրոններ

1. Թվարկել Երևան քաղաքի 12 վարչական շրջանները։

Աջափնյակ, Ավան, Արաբկիր, Դավթաշեն, Էրեբունի, Քանաքեռ-Զեյթուն, Կենտրոն, Մալաթիա-Սեբաստիա, Նոր Նորք, Նորք-Մարաշ, Նուբարաշեն, Շենգավիթ։

1. Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ են նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:

Նպաստող գործոններ՝ արդյունաբերության զարգացում, տրանսպորտային հանգույց լինելը, արհեստագործական ավանդույթներ։

Խանգարող գործոններ՝ 1988թ. երկրաշարժ, արդյունաբերության անկում, բնակչության արտահոսք։

1. Տվե ՛ք Վանաձոր քաղաքի աշխարհագրական բնութագիրը:

Վանաձորը գտնվում է Լոռու մարզում՝ Փամբակ և Վանաձոր գետերի հովտում։ Ունի լեռնային ռելիեֆ, խոնավ և մեղմ կլիմա, հարուստ անտառային ռեսուրսներ։

1. Հայաստանի քաղաքների շարքում ո՞րն է Վաղար շապատի հատուկ դերը։

Վաղարշապատը Հայ առաքելական եկեղեցու հոգևոր կենտրոնն է և ունի մեծ պատմամշակութային նշանակություն։

1. Գնահատե ՛ք Կապան քաղաքի զարգացման բնական և տնտեսական նախադրյալները:

Հարուստ հանքային պաշարներ, գունավոր մետաղների արդյունահանում, լեռնային դիրք, էներգետիկ և արդյունաբերական հնարավորություններ։

Նախաբան

Հայաստանը դարեր շարունակ ինչպես անկախ պետություն չի եղել և գտնվել է օտար տիրապետությունների տակ։ Այդ պայմաններում հայ ժողովուրդը ձգտել է ամեն կերպ անկախացնել հայրենիքը և վերականգնել պետականությունը։ Սակայն պատմական և գեղարվեստական տեքստերը ցույց են տալիս, որ առաջ քաշված լուսավոր գաղափարները միշտ չէ, որ անմիջապես իրականացվել են։ Ինչո՞ւ էին այդ գաղափարները հաճախ մնում անկատար։

Հիմնական մաս

Կարծում եմ՝ Հայաստանի պատմության մեջ լուսավոր գաղափարները հաճախ չեն իրականացվել, որովհետև ժողովուրդը երկար ժամանակ ապրել է ծանր քաղաքական պայմաններում։ Օտար տիրապետության տարիներին հայ մտավորականները փորձել են տարածել կրթության և ազատության գաղափարները, սակայն հաճախ բախվել են իշխանությունների ճնշմանը։ Գեղարվեստական ստեղծագործություններում ևս հանդիպում են հերոսներ, որոնք պայքարում են ազատության համար, բայց չեն հասնում իրենց նպատակին։ Այս երևույթը կապված է նաև հասարակության մտածելակերպի հետ։ Երկարատև դժվարությունները մարդկանց ստիպել էին մտածել գոյատևման մասին, ինչի պատճառով նրանք երբեմն դժվարությամբ էին ընդունում նոր գաղափարները։ Բացի այդ, առաջադեմ անհատները հաճախ չունեին բավարար աջակցություն իրենց մտքերը իրականացնելու համար։

Եզրակացություն

Այսպիսով, լուսավոր գաղափարները Հայաստանում հաճախ չեն իրականացվել պատմական ծանր պայմանների և հասարակության պատրաստ չլինելու պատճառով։ Այնուամենայնիվ, այդ գաղափարները նպաստել են ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանը և անկախության ձեռքբերմանը։ Այս թեման կարևոր է նաև այսօր, քանի որ երկրի զարգացումը կախված է նոր գաղափարներ ընդունելու պատրաստակամությունից։

Թեմա 6․ Մարդու և քաղաքացու տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքները․
ա/ Տնտեսական իրավունքներ
բ/ Սոցիալական իրավունքներ
գ/ Մշակութային իրավունքներ /էլ․ դասագիրք, էջ 118-131/
Նորմատիվային իրավական փաստաթղթերը՝ առարկայի ծրագրում․

Առաջադրանք
1․ Նշե՛ք սեփականության իրավունքի երեք իրավազորությունները։ Պարզաբանե՛ք դրանք մեկ-երկու օրինակով։

Սեփականության իրավունքի երեք իրավազորություններն են՝ տիրապետումը, օգտագործումը և տնօրինումը։ Տիրապետումը նշանակում է ունեցվածքը փաստացի ունենալ և պահել, օրինակ՝ բնակարանում ապրելը։ Օգտագործումը նշանակում է ունեցվածքից օգտվել, օրինակ՝ մեքենայով երթևեկելը, իսկ տնօրինումը՝ այն վաճառելը, նվիրելը կամ վարձակալության տալը։

2․ Որքանո՞վ է այսօր մեր երկրում աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը մարդկանց հնարավորություն տալիս ունենալու մասնագիտություն և զբաղմունք։

Այսօր մեր երկրում աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը մարդկանց հնարավորություն է տալիս ընտրելու իրենց նախընտրած մասնագիտությունը և աշխատանքը։ Սակայն ոչ բոլորն ունեն հավասար հնարավորություններ՝ պայմանավորված աշխատաշուկայի սահմանափակումներով կամ փորձի պակասով։ Այնուամենայնիվ, կրթության և վերապատրաստման ծրագրերը օգնում են մարդկանց ձեռք բերել նոր մասնագիտություններ և աշխատանք գտնել։

3․ Եթե ընտանիքներին օգնելու նպատակով անչափահասները վաղ տարիքից ուսմանը զուգահեռ աշխատում են, արդյոք գործատուները պահպանու՞մ են անչափահաս երեխաների համար նախատեսված աշխատանքային իրավունքները։ Բերե՛ք ձեզ հայտնի օրինակներ /բլոգային աշխատանք/․

Երբ անչափահասները աշխատում են ուսմանը զուգահեռ, օրենքով նախատեսված է, որ նրանց աշխատանքային իրավունքները պետք է պահպանվեն։ Սակայն հաճախ հանդիպում են դեպքեր, երբ անչափահասները աշխատում են երկար ժամեր կամ առանց պաշտոնական պայմանագրի, օրինակ՝ սրճարաններում կամ խանութներում։ Այդպիսի դեպքերում գործատուները խախտում են օրենքը և վտանգում երեխաների առողջությունն ու կրթությունը։

Օրգանիզմի անհատական զարգացում (օնտոգենեզ) – օրգանիզմի զարգացման ամբողջ ընթացքն է՝ բեղմնավորումից մինչև կյանքի ավարտը։

Սաղմնային զարգացում

Սկսվում է բեղմնավորումից և շարունակվում մինչև ծնունդը կամ ձվից դուրս գալը։ Այս փուլում ձևավորվում են օրգանիզմի հիմնական օրգաններն ու հյուսվածքները։

Հետսաղմնային զարգացում

Սկսվում է ծնվելուց կամ ձվից դուրս գալուց հետո և շարունակվում մինչև հասունացում ու ծերացում։ Այս փուլում օրգանիզմը աճում է, զարգանում և դառնում է բազմանալու ունակ։

---

Լրիվ կերպարանափոխություն

Զարգացումը տեղի է ունենում 4 փուլով՝ ձու → թրթուր → բոժոժ → հասուն միջատ։
Օրինակ՝ թիթեռ, մեղու։
Կենսաբանական նշանակություն – թրթուրն ու հասուն միջատը տարբեր սնունդ են օգտագործում և չեն մրցակցում իրար հետ։

Թերի կերպարանափոխություն

Զարգացումը կատարվում է 3 փուլով՝ ձու → նիմֆա → հասուն միջատ։ Նիմֆան նման է հասուն միջատին, բայց փոքր է ու սեռապես չհասունացած։
Օրինակ՝ մորեխ, ուտիճ։
Կենսաբանական նշանակություն – ապահովում է աստիճանական զարգացում և հարմարվողականություն միջավայրին։