Месяц: Январь 2026

Դաս 27, էջ 84-87

📌 Բնակչության տեղաբաշխում և տարաբնակեցում (ՀՀ)

Հիմնական հասկացություններ

• Բնակչության տեղաբաշխում – բնակչության տարածական բաշխումը երկրի ներսում։
• Տարաբնակեցում – բնակչության խտության տարբերությունները տարածքներում։

ՀՀ ընդհանուր պատկերը

• ՀՀ տարածքը՝ 29,743 կմ²
• Միջին բնակչության խտությունը՝ մոտ 103 մարդ/կմ²
• Բնակչության տեղաբաշխումը շատ անհավասար է

Տարաբնակեցման հիմնական գործոններ

• Բնական պայմաններ (ռելիեֆ, կլիմա, ջրային ռեսուրսներ)
• Տնտեսական զարգացում
• Տրանսպորտային հասանելիություն
• Քաղաքների ազդեցություն
• Պատմական գործոններ

Բարձր և ցածր խտության գոտիներ

• Բնակչության հիմնական մասը կենտրոնացած է 800–2000 մ բարձրություններում
• 55 % բնակչություն ապրում է 800–1000 մ գոտում
• Ամենախիտ տարածքները՝
  • Երևան
  • Արարատյան դաշտ
• Ամենաքիչ բնակեցված տարածքները՝
  • Բարձր լեռնային գոտիներ
  • Սյունիքի, Գեղարքունիքի որոշ շրջաններ

Բարձրության գոտիներով բաշխում (կարևորը)

• Մինչև 1000 մ – բնակչության հիմնական մասը (ավելի քան կեսը)
• 1001–1200 մ – շատ փոքր մասնաբաժին
• 1201–1600 մ – մոտ 20 %
• 1601–2000 մ – մոտ 17 %
• 2001–2350 մ – շատ ցածր խտություն (մոտ 2 %)

Քաղաքային բնակչություն

• ՀՀ բնակչության մոտ 63 %–ը քաղաքաբնակ է
• Ամենամեծ կենտրոնը՝ Երևան (մոտ կես բնակչությունը)
• Մյուս խոշոր քաղաքներ՝ Գյումրի, Վանաձոր

Գյուղական բնակչություն

• Գյուղերը հիմնականում փոքր են
• Շատ գյուղեր գտնվում են լեռնային և դժվար հասանելի գոտիներում
• Գյուղական բնակչության թիվը նվազման միտում ունի

1. Ի՞նչ գործոններ են ազդում ՀՀ բնակչության ու բնակավայրերի տեղաբաշխման վրա:

Բնական պայմաններ (ռելիեֆ, կլիմա, ջրային ռեսուրսներ), տնտեսական զարգացում, տրանսպորտային հասանելիություն, քաղաքների ազդեցություն և պատմական գործոններ։

1. Ինչով են պայմանավորված ՀՀ–ում բնակչության ու բնակավայրերի տեղաբաշխման
   մեծ տարբերությունները՝ ըստ ծովի մակարդակից ունեցած բարձրության:

Ըստ ծովի մակարդակից 800-1000 մ գոտում կլիման կայուն է և դրա պատճառով է Հայաստանի ավելի քան կեսից ավելը ապրում քաղաքում։ Նաև պայմանավորված է նրանով, որ Հայաստանի 63% քաղաքաբնակ է։ Իսկ ծովի մակարդակից 1000-ից և ավել գոտիներում կլիման անկայուն է։

1. Թվարկե՛լ ՀՀ մարզերը մարզկենտրոններով /օգտվել էջ 29-ի քարտեզից

Շիրակ — Գյումրի

Արագածոտն — Աշտարակ

Արարատ — Արտաշատ

Վայոց ձոր — Եղեգնաձոր

Սյունիք — Կապան

Գեղարքունիք — Գավառ

Կոտայք — Հրազդան

Տավուշ — Իջևան

Հարցեր

1. Լրացրու բաց թողնվածը․


ա) Հալոգենները պատկանում են VII խմբին։


բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը 7 է։


գ) Ամենաակտիվ հալոգենը F է։

2. Նշի՛ր ճիշտը կամ սխալը․


ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։


Այո

բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։


ոչ

գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։

այո

3. Թվարկի՛ր հալոգենների քիմիական նշանները։

F, Cl, Br, I, Al

4. Համեմատիր ֆտորը և քլորը՝ ըստ հետևյալ հատկանիշների․• ֆիզիկական վիճակ• ակտիվություն• կիրառություն

F — գազ, շատ ակտիվ, բժշկական

Cl — գազ, ակտիվ, բժշկական

5.Ինչո՞ւ հալոգենները հեշտությամբ միացնում են էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ։

Որովհետև ոժտված են մեծ քանակությամբ էլեկտրակաբացասականությամբ

6.Գրիր ռեակցիայի հավասարումը․


ա) Նատրիում + քլոր


Na + Cl2 = NaCl

բ) Երկաթ + բրոմ

Fe + Br2 = FeBr

7. Տրված է ռեակցիան․
Cl₂ + KBr → KCl + Br₂
Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ, հաշվիր դրա Mr-ը և հավասարեցրու ռեակցիան:

Cl

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։

Օրգանիզմների բազմացումը կյանքի շարունակության հիմնական պայմանն է և լինում է սեռական ու անսեռ։

Անսեռ բազմացման դեպքում նոր օրգանիզմը առաջանում է մեկ ծնողից՝ առանց սեռական բջիջների միավորման։ Այն բնորոշվում է արագությամբ և քիչ էներգիական ծախսով, ինչը կարևոր է կայուն միջավայրում տեսակների արագ աճի համար։ Սակայն սերունդները գենետիկորեն նման են ծնողին, և միջավայրի փոփոխությունների նկատմամբ հարմարվողականությունը սահմանափակ է։

Սեռական բազմացման ժամանակ նոր օրգանիզմը ձևավորվում է երկու ծնողների սեռական բջիջների միավորումից։ Այն ապահովում է գենետիկական բազմազանություն և բարձր հարմարվողականություն, ինչը մեծ կենսաբանական նշանակություն ունի տեսակների պահպանման համար։ Միաժամանակ սեռական բազմացումը ավելի դանդաղ է և պահանջում է ավելի մեծ էներգիական ծախսեր։

Այս երկու բազմացման եղանակներն էլ կարևոր դեր են կատարում օրգանիզմների գոյատևման և զարգացման գործում։

Դասարանական աշխատանք․

1. Ի՞նչ է կոչվում օրգանիզմների բազմացում։
   ա) օրգանիզմի աճը
   բ) նոր անհատների առաջացումը
   գ) օրգանների զարգացումը
   դ) նյութափոխանակությունը

1. Ո՞րն է անսեռ բազմացման բնորոշ առանձնահատկությունը։
   ա) մասնակցում են երկու ծնողներ
   բ) սերունդը գենետիկորեն տարբեր է
   գ) մասնակցում է մեկ ծնող
   դ) առաջանում են սերմեր

1. Ո՞ր եղանակը ապահովում է գենետիկ բազմազանություն։
   ա) անսեռ բազմացումը
   բ) բողբոջումը
   գ) մասնատումը
   դ) սեռական բազմացումը

1. Ո՞րն է անսեռ բազմացման առավելություններից մեկը։
   ա) դանդաղ սերնդի առաջացում
   բ) մեծ էներգիայի ծախս
   գ) արագ և մեծաքանակ սերնդի առաջացում
   դ) գենետիկ փոփոխականություն

1. Ո՞րն է սեռական բազմացման թերություններից մեկը։
   ա) ապահովում է հարմարվողականություն
   բ) սերունդը գենետիկորեն նույնն է
   գ) պահանջում է ավելի շատ էներգիա և ժամանակ
   դ) արագ է ընթանում

1. Ի՞նչ է սեռական բազմացման կենսաբանական նշանակությունը։
   ա) բնակչության արագ աճ
   բ) օրգանիզմների ոչնչացում
   գ) տեսակների հարմարվողականության բարձրացում
   դ) օրգանիզմների պարզեցում

1. Ո՞ր օրգանիզմների մոտ է առավել հաճախ հանդիպում անսեռ բազմացումը։
   ա) միայն կենդանիների
   բ) բույսերի, սնկերի և միաբջիջների
   գ) միայն մարդկանց
   դ) միայն բարձրակարգ կենդանիների

Առաջադրանք 1

Հայաստանը բոլշևիկների կառավարման առաջին կիսամյակում

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն (ՀՍԽՀ) – խորհրդային իշխանությամբ Հայաստան

Ս. Շահումյան – հայ բոլշևիկ գործիչ, Բաքվի կոմունայի ղեկավար

Ս. Կասյան – ՀՍԽՀ առաջին ղեկավարներից

Ի. Դովլաթյան – խորհրդային պետական գործիչ

Չեկա – գաղտնի ոստիկանություն, քաղաքական ճնշումների գործիք

Հ. Օհանջանյան – ՀՀ վարչապետ (Դաշնակցություն)

Հ. Քաջազնունի – ՀՀ առաջին վարչապետ

Ռազմական կոմունիզմ – պետական բռնի տնտեսական քաղաքականություն

Պարենմասնատրում – գյուղացիներից հացահատիկի բռնագրավում

Կուռո (Ս. Թարխանյան) – հակաբոլշևիկյան պայքարի մասնակից

Հայրենիքի փրկության կոմիտե – հակախորհրդային իշխանություն (1921)

Ս. Վրացյան – ՀՀ վերջին վարչապետ

Գ. Նժդեհ – Սյունիքի ինքնապաշտպանության առաջնորդ

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը: Ի՞նչ ազդեցություն
ունեցավ ռազմական կոմունիզմի քաղաքականությունը Հայաստանում:

Ռազմական կոմունիզմի ազդեցությունը սով, տնտեսության քայքայում և դժգոհություն։

2. Ընդհանրացո՛ւ: Ի՞նչ հիմական գծեր կառանձնացնես բոլշևիկ­յան տիրապետության առաջին ամիսներից:

Առաջին ամիսների գծեր — բռնաճնշումներ, կենտրոնացում, ընդդիմության վերացում

3. Գնահատի՛ր։ Փետրվարյան ապստամբության նշանակությունը:

Փետրվարյան ապստամբություն նշանակում է ազգային դիմադրության կարևոր դրսևորում

1. Образ Веры Николаевны Шеиной

• Первое впечатление: Какой мы видим княгиню Веру в начале рассказа? Почему автор сравнивает её с розой, которая уже отцвела («холодная гордость», «спокойствие»)?
• Отношения с мужем: Как можно описать отношения Веры и князя Василия? Можно ли назвать их брак счастливым, несмотря на отсутствие страсти?
• Предчувствие: Почему Вера испытала тревогу, когда увидела подарок Желткова? О чем её предупреждала интуиция?

2. Желтков и его любовь

• Кто такой Желтков? Почему автор выбрал на роль «рыцаря великой любви» маленького чиновника, а не знатного дворянина?
• Болезнь или дар? Любовь Желткова — это сумасшествие, преследование или редчайший дар? Как сам герой относится к своему чувству?
• Смирение: Почему Желтков решает уйти из жизни? Был ли у него другой выход после разговора с братом и мужем Веры?

3. Символика и детали

• Гранатовый браслет: Почему камни в браслете сравниваются с каплями крови? Почему Желтков дарит именно семейную реликвию?
• Цветовая гамма: Обратите внимание на контраст между зеленым гранатом в центре браслета и красными камнями вокруг. Что это может означать?
• Музыка: Какую роль играет вторая соната Бетховена в финале? Почему Вера «услышала» прощение Желткова именно через музыку?

Ստեղծագործությունը համառոտ։

Ստեղծագործությունը ամբողջական՝ էլեկտրոնային տարբերակով։ 

Վիքիպեդիայի հոդվածը։ 

1. Ի՞նչ է նշանակում ,,առաքյալ,, ։ 

ուսմունքի՝ գաղափարի՝ գործի անձնուրացաբար նվիրված գործիչ:

2. Ի՞նչ նպատակներ ուներ Պետրոս Կամսարյանը, ի՞նչն էր դրդում նրան գնալ գյուղ։ Բնութագրի՛ր նրան ստեղծագործության սկզբում և վերջում։ 

Ստեղծագործության սկզբում Պետրոսը Կամսարյանը կարծում էր որ նա գնալով գյուղ միայն ստեղծագործություններ է կարդալու և ուրիշ ոչինիչ, իսկ ստեղծագործության վերչում Կամսարյանը չդիմանալով այդ ամեն ինչին, նա փախնում է գյուղից և չի վերադառնում։

3. Ինչպիսինն էր հայկական գյուղը։

Հայկական գյուղը ստեղծագործության մեջ ներկայացվում է ինչպես կեղտոտ, կիսաքանդված տներով և ուսմամբ ոչ լեցուն։ 

Մարդիկ հիմնականում ինչ գույնի կեդեր են ընտրում և ինչու այդպես: Մարդիկ հիմնականում ընտրում են սև, սպիտակ կամ մոխրագույն կեդեր, ու դա մի քանի շատ պարզ պատճառ ունի։Սև կեդեր 🖤Ամենապահանջվածն են, որովհետև՝համարյա ամեն ինչի հետ են սազումքիչ են կեղտոտ երևումհարմար են թե՛ առօրյայի, թե՛ կիսա-կոկիկ հագուստի հետՍպիտակ կեդեր 🤍Շատ սիրված են, հատկապես երիտասարդների մոտ, քանի որ՝մաքուր ու թարմ տեսք են տալիսլավ են նստում ջինսերի, շորտերի, ամառային հագուստի հետԲայց մի մինուս ունեն՝ արագ կեղտոտվում են 😄Մոխրագույն / բեժԸնտրում են նրանք, ովքեր ուզում են մի քիչ տարբեր, բայց ոչ շատ աչք ծակող տարբերակ։հանգիստ գույներ ենհեշտ են համադրվումԻնչու չեն շատ ընտրում վառ գույներ (կարմիր, դեղին, կանաչ)դժվար է ամեն հագուստի հետ հարմարեցնելշուտ կարող են ձանձրացնելՎառ գույները սովորաբար ընտրում են նրանք, ովքեր ուզում են առանձնանալ կամ սպորտային/street style ունեն։Եթե ուզես, կարող եմ ասել՝ քո հագնվելու ոճի համար ինչ գույնն է ամենահարմար, կամ օրինակ՝ տղաների vs աղջիկների ընտրության տարբերությունները։Իմ կարծիքով ինչ ՉատԳիպիտին ասաց, այն այնուամենայնիվ ճիշտ է։