Արամ Բադալյանի ուսումնական բլոգ

Գենետիկա – կենսաբանության բաժին է, որը ուսումնասիրում է օրգանիզմների ժառանգականությունը և փոփոխականությունը։

Ժառանգականություն

Ժառանգականությունը օրգանիզմների հատկությունների փոխանցումն է ծնողներից սերունդներին։

• Ժառանգական միավորը գենն է։
• Գեները գտնվում են քրոմոսոմներում, որոնք կազմված են ԴՆԹ-ից։
• Յուրաքանչյուր օրգանիզմ ստանում է գեների կեսը մորից, կեսը՝ հորից։

Փոփոխականություն

Փոփոխականությունը օրգանիզմների միջև տարբերությունների առաջացումն է։ Այն կարող է լինել՝

• Ժառանգական (գենետիկ) – պայմանավորված գեների փոփոխությամբ կամ նոր համակցություններով։
• Ոչ ժառանգական (միջավայրային) – առաջանում է շրջակա միջավայրի ազդեցությամբ և չի փոխանցվում սերունդներին։

Այսպիսով, ժառանգականությունն ապահովում է հատկությունների փոխանցումը, իսկ փոփոխականությունը՝ կենդանի օրգանիզմների բազմազանությունը։

Դասարանական աշխատանք․

1. Գենետիկան ուսումնասիրում է
   ա. կենդանիների վարքը
   բ. ժառանգականությունն ու փոփոխականությունը
   գ. բույսերի կառուցվածքը
   դ. Երկրի կառուցվածքը
2. Ժառանգականությունը նշանակում է
   ա. օրգանիզմի շարժվելու ունակություն
   բ. ծնողներից սերունդներին հատկանիշների փոխանցում
   գ. սննդի մարսում
   դ. շնչառություն
3. Փոփոխականությունը նշանակում է
   ա. օրգանիզմների նմանությունը
   բ. օրգանիզմների տարբերությունները
   գ. միայն աճը
   դ. միայն բազմացումը
4. Ժառանգական տեղեկատվության հիմնական միավորը կոչվում է
   ա. հյուսվածք
   բ. գեն
   գ. օրգան
   դ. բջիջ
5. Գեները գտնվում են
   ա. ցիտոպլազմայում
   բ. կորիզում
   գ. թաղանթում
   դ. վակուոլում
6. Քրոմոսոմները գտնվում են
   ա. բջջաթաղանթում
   բ. կորիզում
   գ. ցիտոպլազմայում
   դ. ռիբոսոմներում
7. Մարդու մարմնի բջիջներում քրոմոսոմների թիվը
   ա. 23 է
   բ. 46 է
   գ. 44 է
   դ. 48 է
8. Օրգանիզմների տարբերությունները կարող են առաջանալ
   ա. միայն ժառանգականության պատճառով
   բ. միայն միջավայրի ազդեցությամբ
   գ. ժառանգականության և միջավայրի ազդեցությամբ
   դ. միայն սննդի պատճառով
9. Ժառանգական փոփոխականության օրինակ է
   ա. մաշկի արևայրուքը
   բ. աչքերի գույնը
   գ. մկանների զարգացումը մարզումից
   դ. վերքի լավացումը
10. Գենետիկական հատկանիշները փոխանցվում են
    ա. շնչառության միջոցով
    բ. արյան միջոցով
    գ. ծնողներից սերունդներին
    դ. սննդի միջոցով

Սովորիր դասը օգտվելով ՝

դասագիրք 1-ից 54, էջ 141-144 պատմել կամ դասագիրք 2-ից դաս 53, էջ 146-148

Բլոգում պատասխանել հարցերին․

1. Բնութագրե՛ք Արագածոտնի բնակչությունն ու բնակավայրերը։

Մարզը ունի մոտ 130 000–135 000 բնակիչ, հիմնականում գյուղական։ Բնակավայրերը՝ 3 քաղաք (Աշտարակ, Ապարան, Թալին) և շուրջ 111 գյուղ։

1. Որո՞նք են Արագածոտնի մարզի բնակչության խտության տարբերությունների պատճառները:

Լեռնային և նախալեռնային ռելիեֆը, գյուղատնտեսական զբաղվածությունը և մայրաքաղաքից հեռավորությունը։

1. Ի՞նչ ռեսուրսներով է հարուստ մարզը։

Ջուր (Քասաղ գետ, Ապարանի ջրամբար), հողեր, լեռնային էկոհամակարգեր, պատմական հուշարձաններ։

1. Նշե՛ք Արագածոտնի մարզի ազգային փոքրամասնություններով բնակեցված գյուղերը։

Յեզդիներով հայտնի գյուղեր՝ Ալագյազ, Ավշեն, Չաճառկիս, Հակո, Դդմասար, Մրգակ։

1. Ի՞նչ նախադրյալներ կան Արագածոտնի մարզում բնակչության հանգստի կազմակերպման համար։

Բարձր լեռնային օդ, պատմական և մշակութային հուշարձաններ, էկոտուրիստական ու գյուղական զբոսաշրջություն։

1. Թվարկի՛ր մարզի քաղաքները։

Աշտարակ, Ապարան, Թալին։

1. Թվարկի՛ր մարզի տարաքում գտնվող ջրային օբյեկտները։

Քասաղ գետ, Գեղարոտ, Ամբերդ գետակներ, Ապարանի ջրամբար, Կարի լիճ։

1. Համառոտ նկարագրի՛ր տնտեսությունը։

Գյուղատնտեսություն, անասնապահություն, խաղողի մշակություն, փոքր արտադրություն, զբոսաշրջություն։

Տնային

Թթվածնի ենթախումբ

Առաջադրանքներ

1. Լրացրու բաց թողնվածը․


ա) Հալոգենները պատկանում են VII խմբին։


բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը 7 է։


գ) Ամենաակտիվ հալոգենը F է։

2. Նշի՛ր ճիշտը կամ սխալը․


ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։


ճիշտ է

բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։


ոչ

գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։

այո

3. Թվարկի՛ր հալոգենների քիմիական նշանները։

F, Cl, Br, I, At

4. Համեմատիր ֆտորը և քլորը՝ ըստ հետևյալ հատկանիշների․• ֆիզիկական վիճակ• ակտիվություն• կիրառություն

F — գազ, ամենակտիվ, բժշկական

Cl — գազ, ակտիվ, բժշկական

5.Ինչո՞ւ հալոգենները հեշտությամբ միացնում են էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ։

Որովհետև ոշտված են մեծ քանակությամբ էլեկտրաբացասականությամբ։

6.Գրիր ռեակցիայի հավասարումը․
ա) Նատրիում + քլոր
բ) Երկաթ + բրոմ

ա․ NaCl

բ․ FrBr

7. Տրված է ռեակցիան․
Cl₂ + KBr → KCl + Br₂
Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ, հաշվիր դրա Mr-ը և հավասարեցրու ռեակցիան:

Cl

Առաջադրանք 1

Խորհրդային Հայաստանը«սոցիալիստական կարգերի» հաստատման ճանապարհին

Գաղափարաքաղաքական նախադրյալները

Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո հասարակական կյանքը կառուցվեց մարքսիստական-լենինյան գաղափարախոսության հիման վրա։ Պետությունը նպատակ ուներ ստեղծել սոցիալիստական հասարակություն, որտեղ վերացվում է անհատական սեփականությունը, ամրապնդվում է կուսակցության միակողմանի ղեկավար դերը, և հասարակության բոլոր ոլորտները ենթարկվում են կենտրոնացված կառավարամանը։ Այս գաղափարախոսությունը ծառայեց որպես պետության քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական բարեփոխումների տեսական հիմք։

Նոր տնտեսական քաղաքականություն (ՆԷՊ)

1920-ականների սկզբին երկրի տնտեսությունը ծանր ճգնաժամ էր ապրում, ուստի ներդրվեց ՆԷՊ-ը։ Սա թույլատրեց սահմանափակ մասնավոր ձեռնարկությունների գործունեություն, վերականգնեց առևտուրը և խրախուսեց գյուղատնտեսական արտադրությունը՝ ապահովելով սովի նվազեցում և արտադրության աստիճանական աճ։ ՆԷՊ-ը դարձավ կարևոր քայլ դեպի սոցիալիստական տնտեսության ձևավորման հարթակի ստեղծումը, քանի որ այն համադրեց պետության վերահսկողությունն ու անհատական նախաձեռնությունը։

Արդյունաբերացում (ինդուստրացում)

1930-ականներին սկսվեց արագացված արդյունաբերացման գործընթացը, որը կենտրոնացվեց ծանր արդյունաբերության, էներգետիկայի և մեքենաշինության վրա։ Կառուցվեցին նոր գործարաններ, արտադրական ձեռնարկություններ և ենթակառուցվածքներ՝ նպատակ ունենալով երկիրը վերածել արդյունաբերական հզոր պետության։ Արդյունաբերացման ժամանակ լայնորեն կիրառվեցին պլանային տնտեսության սկզբունքները, ինչը հնարավորություն տվեց կենտրոնացնել ռեսուրսները և արագացնել տեխնիկական առաջընթացը, սակայն դա նաև սոցիալական լարվածություն առաջացրեց որոշ ոլորտներում։

Գյուղատնտեսության կոլեկտիվացում

Գյուղացիների անհատական տնտեսությունները միավորվեցին կոլխոզների և սովխոզների մեջ՝ նպատակ ունենալով ամրապնդել հանրային սեփականությունը և պետության վերահսկողությունը գյուղատնտեսության վրա։ Մասնավոր սեփականությունը սահմանափակվեց, հողը, կենդանական կապիտալն ու արտադրական միջոցները դարձան հանրային, իսկ գյուղացիները պարտավորվեցին աշխատել կոլեկտիվ տնտեսություններում։ Գործընթացը հաճախ ուղեկցվեց դիմադրությամբ, տնտեսական դժվարություններով և բնակչության սոցիալական լարվածությամբ, սակայն այն պետք է ապահովեր երկարաժամկետ տնտեսական կայունություն և արտադրության կենտրոնացում։

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
• Նոր տնտեսական քաղաքականություն — 1921–1928 թթ., Լենինի քաղաքականություն, թույլ տվեց փոքր մասնավոր տնտեսություն և շուկայի ակտիվացում:

• Վ. Լենին — հեղափոխական առաջնորդ, ՆԷՊ-ի հեղինակ։

• Ի. Ստալին — Լենինի հաջորդող առաջնորդ, ուժեղ արդյունաբերացում և կոլեկտիվացում իրականացրեց:

• սոցիալիստական հասարակություն — արտադրական միջոցները պատկանում են պետությանը, նպատակ՝ սոցիալական հավասարություն:

• Արդյունաբերացում (Ինդուստրացում) — գյուղատնտեսությունից արդյունաբերության անցում, Հայաստանում՝ հանքարդյունաբերություն, քիմիա, տեքստիլ:

• կուլակ — հարուստ գյուղացի, որին կոլեկտիվացումը զրկեց հողից և ունեցվածքից:

Առաջադրանք 2

Կուսակցական մենիշխանության հաստատումն ու բռնությունների քաղաքականությունը Հայաստանում 1920-1930-ական թթ.

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
• Ի. Ստալին — Խորհրդային Միության ղեկավար (1924–1953 թթ.)։ Իրականացրել է խիստ կենտրոնացված կառավարում, արդյունաբերականացում և կոլեկտիվացում։ Նրա կառավարման տարիներին իրականացվել են քաղաքական բռնաճնշումներ, զանգվածային ձերբակալություններ և աքսորներ։

• Լև Տրոցկի — Ռուս հեղափոխական գործիչ, Կարմիր բանակի կազմակերպիչներից։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո զբաղեցրել է բարձր պաշտոններ։ Հետագայում հակասության մեջ է մտել Ստալինի հետ և արտաքսվել ԽՍՀՄ-ից։

• տրոցկիստ — Տրոցկու քաղաքական գաղափարների հետևորդ։ Տրոցկիստները պաշտպանում էին «մշտական հեղափոխության» տեսությունը և ընդդիմանում էին ստալինյան քաղաքականությանը։

• Ե. Չարենց — Հայ մեծ բանաստեղծ, խորհրդային շրջանի գրականության կարևոր ներկայացուցիչ։ Նրա ստեղծագործությունները վերաբերում են հայրենասիրությանը, հեղափոխությանը և մարդկային ապրումներին։ 1937 թ. դարձել է բռնաճնշումների զոհ։

• Ա. Բակունց — Հայ գրող և հասարակական գործիչ։ Իր գործերում պատկերել է գյուղական կյանքը, բնությունը և հասարակ մարդկանց ճակատագիրը։ Նա նույնպես զոհ է դարձել 1937 թ. քաղաքական բռնաճնշումներին։

• Զ. Եսայան — Հայ գրող և հասարակական գործիչ, ակտիվ մասնակցել է ազգային-հասարակական շարժումներին։ Ստեղծագործություններում արտացոլել է ցեղասպանության և գաղթի թեմաները։ Խորհրդային տարիներին ենթարկվել է հետապնդումների։

• Անաստվածական (աթեիստական) — Կրոնին և Աստծո գոյությանը ժխտող գաղափարախոսություն։ Խորհրդային Միությունում պաշտոնապես խրախուսվում էր աթեիզմը, և սահմանափակվում էր եկեղեցու գործունեությունը։

• Դաշնակցություն — Հայ ազգային քաղաքական կուսակցություն, հիմնադրված 1890 թ․։ Նպատակ ուներ պայքարել հայ ժողովրդի իրավունքների և անկախության համար։ Մեծ դեր է ունեցել Առաջին Հանրապետության շրջանում։

• Հնչակ­յան կուսակցություն — Հայ քաղաքական կուսակցություն, հիմնադրված 1887 թ․։ Սոցիալ-դեմոկրատական ուղղվածություն ուներ և պայքարում էր արևմտահայության իրավունքների համար։

• եկեղեցի — Կրոնական կազմակերպություն և հավատացյալների համայնք։ Հայաստանում հիմնական եկեղեցին է, որը կարևոր դեր ունի հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային կյանքում։

• Խորեն Մուրադբեկ­յան — Խորհրդային Հայաստանի կուսակցական գործիչ։ Մասնակցել է պետական և կուսակցական կառավարման գործընթացներին խորհրդային շրջանում։

1. Раскройте скобки, поставьте слова и словосочетания в нужной форме.

1. Не открывайте окно!
2. У моей жены завтра день рождения, мы пригласили гостей.
3. Я жду твою сестру уже 15 минут! Где она?
4. Ирина любит торты и пирожные.
5. Сергей плохо знает своего двоюродного брата. Его брат давно живёт в другом городе.
6. Какую девушку ты встречал вчера на вокзале?
7. Алексей уже много лет не видел своих родителей.
8. Я потеряла библиотечную книгу!
9. Позовите, пожалуйста, к телефону Александра!
10. Она знает меня и мою жену уже много лет.
11. Завтра мы пойдём в филармонию.
12. Я очень люблю классическую музыку.
13. Галя вышла замуж за своего школьного друга.

___________________________________________________________________

2. Продолжите словосочетания

1. читать — читать книгу, читать журнал
2. писать — писать письмо, писать сообщение
3. знать — знать грамматику, знать правило
4. открыть — открыть дверь, открыть окно
5. взять — взять книгу, взять телефон
6. купить — купить сувенир, купить подарок
7. подарить — подарить цветы, подарить книгу
8. ждать — ждать друга, ждать автобус
9. фотографировать — фотографировать родителей, фотографировать друзей
10. любить — любить сына, любить музыку
11. поздравить — поздравить преподавателя, поздравить друга

---

3. Добавьте к написанным из задания 2 словосочетаниям при-
лагательные, запишите словосочетания.

1. читать интересную книгу, читать новый журнал
2. писать длинное письмо, писать короткое сообщение
3. знать русскую грамматику, знать важное правило
4. открыть входную дверь, открыть большое окно
5. взять интересную книгу, взять мобильный телефон
6. купить красивый сувенир, купить дорогой подарок
7. подарить красные цветы, подарить интересную книгу
8. ждать лучшего друга, ждать новый автобус
9. фотографировать своих родителей, фотографировать близких друзей
10. любить маленького сына, любить классическую музыку
11. поздравить уважаемого преподавателя, поздравить старого друга

4. Напишите личные местоимения в винительном падеже.

1. Меня зовут Андрей.
2. Надень её!
3. Я хочу их выучить.
4. Вы не можете познакомить нас с этим человеком?
5. Я не видел вас вчера в университете.
6. Ира, тебя просила позвонить мама.
7. Как его зовут?

5. Напишите притяжательные и указательные местоимения в
винительном падеже.

1. Дайте мне, пожалуйста, ваш новый номер телефона!
2. Напишите свою автобиографию.
3. Куда ты положила мою ручку?
4. Он проводил своих гостей до метро.
5. Я люблю слушать его песни.
6. Ты видел нашу новую машину?
7. Открой эту коробку!
8. Ты знаешь этих новых студентов?
9. Того человека я видел раньше.
10. Твоих родителей очень любят все дети.
11. Куда она убрала мои документы?
12. Ту сказку я уже слышал: её рассказывала мне бабушка.
13. Лена похожа на своего отца.

Моё отношение к поступку героя повести Гранатовый браслет, написанной Александр Куприн, двойственное. Желтков искренне и бескорыстно любит княгиню Веру. Его преданность и чистота чувств вызывают уважение, ведь он ничего не требует взамен и не хочет разрушать её жизнь.

Но его решение пожертвовать собственной жизнью кажется мне трагическим и неправильным. Любовь должна делать человека сильнее, а не приводить к отчаянию. Мне жаль героя, потому что он был способен на большое чувство, но не смог найти смысл жизни без любимой женщины.

ա․ -8, -1, 0

բ․ 0

գ․ 0, 3

դ․ -2, -0․25, 0

ե․ 0, -2, +- √3

զ․ 0

է․ -1․5, 3

ը․ -1, 1/3

ա․ -3, -2

բ․ 2, 7

գ․ +-5, -2

դ․ 3, 4

ե․ -7, -1, 16

զ․ +-1, +-3

է․ -6, -3

ը․ —

թ․ 1, 2

ժ․ -6, 5

ա․ 0

բ․ 2

գ․ 3

դ․ -6, 5

ե․ 1

զ․ 1

ա․ -7, 3

բ․ 4

գ․ -1

դ․ -2

ե․ -1

զ․ —

է․ —

ը․ 4

թ․ 1/2

«Смерть чиновника»

Рассказ о «маленьком человеке» и о том, как страх перед начальством может довести до смерти.

Сюжет: Экзекутор Червяков случайно чихнул на лысину генерала в театре и так сильно извинялся, что умер от стресса.

Вопросы: Был ли генерал на самом деле злым? Почему Червяков не смог остановиться?

От какого слова произошла фамилия главного героя Червяков? (От слова червь). Что мы чувствуем к червяку? (Жалость, брезгливость, он маленький и слабый).

Чтение рассказа.

Эпизод 1: В театре. Червяков чихает на генерала Бризжалова.

• Вопрос: Как отреагировал генерал? (Он просто вытер лысину, он не злился). Почему Червяков испугался?
• Сколько раз Червяков извинился в первый вечер? (Найдите в тексте).

Эпизод 2: Попытки извиниться.

• Чтение: Червяков идет в кабинет к генералу на следующий день.
• Обсуждение: Генерал говорит: «Какие пустяки… я уже забыл». Верит ли ему Червяков? Нет, он думает: «А в глазах ехидство».

Эпизод 3: Финал.

• Чтение: Последний визит и смерть.
• Вопрос: От чего на самом деле умер Червяков? От болезни или от страха?

Главная мысль: Чехов смеется не над бедностью Червякова, а над его «рабской душой».

Попробуйте составить рейтинг причин, по которым современный человек может так сильно нервничать перед начальником

1. Первое место — опоздание на работу.
2. Второе место — ошибка в важном документе.
3. Третье место — … (пусть добавят своё).