День: 14 февраля 2026

Սովորիր դասը օգտվելով ՝

դասագիրք 1-ից 54, էջ 141-144 պատմել կամ դասագիրք 2-ից դաս 53, էջ 146-148

Բլոգում պատասխանել հարցերին․

1. Բնութագրե՛ք Արագածոտնի բնակչությունն ու բնակավայրերը։

Մարզը ունի մոտ 130 000–135 000 բնակիչ, հիմնականում գյուղական։ Բնակավայրերը՝ 3 քաղաք (Աշտարակ, Ապարան, Թալին) և շուրջ 111 գյուղ։

1. Որո՞նք են Արագածոտնի մարզի բնակչության խտության տարբերությունների պատճառները:

Լեռնային և նախալեռնային ռելիեֆը, գյուղատնտեսական զբաղվածությունը և մայրաքաղաքից հեռավորությունը։

1. Ի՞նչ ռեսուրսներով է հարուստ մարզը։

Ջուր (Քասաղ գետ, Ապարանի ջրամբար), հողեր, լեռնային էկոհամակարգեր, պատմական հուշարձաններ։

1. Նշե՛ք Արագածոտնի մարզի ազգային փոքրամասնություններով բնակեցված գյուղերը։

Յեզդիներով հայտնի գյուղեր՝ Ալագյազ, Ավշեն, Չաճառկիս, Հակո, Դդմասար, Մրգակ։

1. Ի՞նչ նախադրյալներ կան Արագածոտնի մարզում բնակչության հանգստի կազմակերպման համար։

Բարձր լեռնային օդ, պատմական և մշակութային հուշարձաններ, էկոտուրիստական ու գյուղական զբոսաշրջություն։

1. Թվարկի՛ր մարզի քաղաքները։

Աշտարակ, Ապարան, Թալին։

1. Թվարկի՛ր մարզի տարաքում գտնվող ջրային օբյեկտները։

Քասաղ գետ, Գեղարոտ, Ամբերդ գետակներ, Ապարանի ջրամբար, Կարի լիճ։

1. Համառոտ նկարագրի՛ր տնտեսությունը։

Գյուղատնտեսություն, անասնապահություն, խաղողի մշակություն, փոքր արտադրություն, զբոսաշրջություն։

Տնային

Թթվածնի ենթախումբ

Առաջադրանքներ

1. Լրացրու բաց թողնվածը․


ա) Հալոգենները պատկանում են VII խմբին։


բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը 7 է։


գ) Ամենաակտիվ հալոգենը F է։

2. Նշի՛ր ճիշտը կամ սխալը․


ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։


ճիշտ է

բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։


ոչ

գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։

այո

3. Թվարկի՛ր հալոգենների քիմիական նշանները։

F, Cl, Br, I, At

4. Համեմատիր ֆտորը և քլորը՝ ըստ հետևյալ հատկանիշների․• ֆիզիկական վիճակ• ակտիվություն• կիրառություն

F — գազ, ամենակտիվ, բժշկական

Cl — գազ, ակտիվ, բժշկական

5.Ինչո՞ւ հալոգենները հեշտությամբ միացնում են էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ։

Որովհետև ոշտված են մեծ քանակությամբ էլեկտրաբացասականությամբ։

6.Գրիր ռեակցիայի հավասարումը․
ա) Նատրիում + քլոր
բ) Երկաթ + բրոմ

ա․ NaCl

բ․ FrBr

7. Տրված է ռեակցիան․
Cl₂ + KBr → KCl + Br₂
Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ, հաշվիր դրա Mr-ը և հավասարեցրու ռեակցիան:

Cl

Առաջադրանք 1

Խորհրդային Հայաստանը«սոցիալիստական կարգերի» հաստատման ճանապարհին

Գաղափարաքաղաքական նախադրյալները

Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո հասարակական կյանքը կառուցվեց մարքսիստական-լենինյան գաղափարախոսության հիման վրա։ Պետությունը նպատակ ուներ ստեղծել սոցիալիստական հասարակություն, որտեղ վերացվում է անհատական սեփականությունը, ամրապնդվում է կուսակցության միակողմանի ղեկավար դերը, և հասարակության բոլոր ոլորտները ենթարկվում են կենտրոնացված կառավարամանը։ Այս գաղափարախոսությունը ծառայեց որպես պետության քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական բարեփոխումների տեսական հիմք։

Նոր տնտեսական քաղաքականություն (ՆԷՊ)

1920-ականների սկզբին երկրի տնտեսությունը ծանր ճգնաժամ էր ապրում, ուստի ներդրվեց ՆԷՊ-ը։ Սա թույլատրեց սահմանափակ մասնավոր ձեռնարկությունների գործունեություն, վերականգնեց առևտուրը և խրախուսեց գյուղատնտեսական արտադրությունը՝ ապահովելով սովի նվազեցում և արտադրության աստիճանական աճ։ ՆԷՊ-ը դարձավ կարևոր քայլ դեպի սոցիալիստական տնտեսության ձևավորման հարթակի ստեղծումը, քանի որ այն համադրեց պետության վերահսկողությունն ու անհատական նախաձեռնությունը։

Արդյունաբերացում (ինդուստրացում)

1930-ականներին սկսվեց արագացված արդյունաբերացման գործընթացը, որը կենտրոնացվեց ծանր արդյունաբերության, էներգետիկայի և մեքենաշինության վրա։ Կառուցվեցին նոր գործարաններ, արտադրական ձեռնարկություններ և ենթակառուցվածքներ՝ նպատակ ունենալով երկիրը վերածել արդյունաբերական հզոր պետության։ Արդյունաբերացման ժամանակ լայնորեն կիրառվեցին պլանային տնտեսության սկզբունքները, ինչը հնարավորություն տվեց կենտրոնացնել ռեսուրսները և արագացնել տեխնիկական առաջընթացը, սակայն դա նաև սոցիալական լարվածություն առաջացրեց որոշ ոլորտներում։

Գյուղատնտեսության կոլեկտիվացում

Գյուղացիների անհատական տնտեսությունները միավորվեցին կոլխոզների և սովխոզների մեջ՝ նպատակ ունենալով ամրապնդել հանրային սեփականությունը և պետության վերահսկողությունը գյուղատնտեսության վրա։ Մասնավոր սեփականությունը սահմանափակվեց, հողը, կենդանական կապիտալն ու արտադրական միջոցները դարձան հանրային, իսկ գյուղացիները պարտավորվեցին աշխատել կոլեկտիվ տնտեսություններում։ Գործընթացը հաճախ ուղեկցվեց դիմադրությամբ, տնտեսական դժվարություններով և բնակչության սոցիալական լարվածությամբ, սակայն այն պետք է ապահովեր երկարաժամկետ տնտեսական կայունություն և արտադրության կենտրոնացում։

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
• Նոր տնտեսական քաղաքականություն — 1921–1928 թթ., Լենինի քաղաքականություն, թույլ տվեց փոքր մասնավոր տնտեսություն և շուկայի ակտիվացում:

• Վ. Լենին — հեղափոխական առաջնորդ, ՆԷՊ-ի հեղինակ։

• Ի. Ստալին — Լենինի հաջորդող առաջնորդ, ուժեղ արդյունաբերացում և կոլեկտիվացում իրականացրեց:

• սոցիալիստական հասարակություն — արտադրական միջոցները պատկանում են պետությանը, նպատակ՝ սոցիալական հավասարություն:

• Արդյունաբերացում (Ինդուստրացում) — գյուղատնտեսությունից արդյունաբերության անցում, Հայաստանում՝ հանքարդյունաբերություն, քիմիա, տեքստիլ:

• կուլակ — հարուստ գյուղացի, որին կոլեկտիվացումը զրկեց հողից և ունեցվածքից:

Առաջադրանք 2

Կուսակցական մենիշխանության հաստատումն ու բռնությունների քաղաքականությունը Հայաստանում 1920-1930-ական թթ.

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
• Ի. Ստալին — Խորհրդային Միության ղեկավար (1924–1953 թթ.)։ Իրականացրել է խիստ կենտրոնացված կառավարում, արդյունաբերականացում և կոլեկտիվացում։ Նրա կառավարման տարիներին իրականացվել են քաղաքական բռնաճնշումներ, զանգվածային ձերբակալություններ և աքսորներ։

• Լև Տրոցկի — Ռուս հեղափոխական գործիչ, Կարմիր բանակի կազմակերպիչներից։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո զբաղեցրել է բարձր պաշտոններ։ Հետագայում հակասության մեջ է մտել Ստալինի հետ և արտաքսվել ԽՍՀՄ-ից։

• տրոցկիստ — Տրոցկու քաղաքական գաղափարների հետևորդ։ Տրոցկիստները պաշտպանում էին «մշտական հեղափոխության» տեսությունը և ընդդիմանում էին ստալինյան քաղաքականությանը։

• Ե. Չարենց — Հայ մեծ բանաստեղծ, խորհրդային շրջանի գրականության կարևոր ներկայացուցիչ։ Նրա ստեղծագործությունները վերաբերում են հայրենասիրությանը, հեղափոխությանը և մարդկային ապրումներին։ 1937 թ. դարձել է բռնաճնշումների զոհ։

• Ա. Բակունց — Հայ գրող և հասարակական գործիչ։ Իր գործերում պատկերել է գյուղական կյանքը, բնությունը և հասարակ մարդկանց ճակատագիրը։ Նա նույնպես զոհ է դարձել 1937 թ. քաղաքական բռնաճնշումներին։

• Զ. Եսայան — Հայ գրող և հասարակական գործիչ, ակտիվ մասնակցել է ազգային-հասարակական շարժումներին։ Ստեղծագործություններում արտացոլել է ցեղասպանության և գաղթի թեմաները։ Խորհրդային տարիներին ենթարկվել է հետապնդումների։

• Անաստվածական (աթեիստական) — Կրոնին և Աստծո գոյությանը ժխտող գաղափարախոսություն։ Խորհրդային Միությունում պաշտոնապես խրախուսվում էր աթեիզմը, և սահմանափակվում էր եկեղեցու գործունեությունը։

• Դաշնակցություն — Հայ ազգային քաղաքական կուսակցություն, հիմնադրված 1890 թ․։ Նպատակ ուներ պայքարել հայ ժողովրդի իրավունքների և անկախության համար։ Մեծ դեր է ունեցել Առաջին Հանրապետության շրջանում։

• Հնչակ­յան կուսակցություն — Հայ քաղաքական կուսակցություն, հիմնադրված 1887 թ․։ Սոցիալ-դեմոկրատական ուղղվածություն ուներ և պայքարում էր արևմտահայության իրավունքների համար։

• եկեղեցի — Կրոնական կազմակերպություն և հավատացյալների համայնք։ Հայաստանում հիմնական եկեղեցին է, որը կարևոր դեր ունի հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային կյանքում։

• Խորեն Մուրադբեկ­յան — Խորհրդային Հայաստանի կուսակցական գործիչ։ Մասնակցել է պետական և կուսակցական կառավարման գործընթացներին խորհրդային շրջանում։

Շատերը կարծում են, թե ամենաբարձրն ձայն այն է, ինչն ուժեղ է հնչում, սակայն երբեմն լռությունն ավելի ազդեցիկ է, քան հազարավոր խոսքերը։ Երբ մարդը լռում է, նրա ներսում կարող են թաքնված լինել զգացումներ, որոնք բառերով արտահայտել հնարավոր չէ։ Լռությունը կարող է լինել հարգանքի նշան, երբ մենք լսում ենք դիմացինին։ Այն կարող է լինել նաև ցավի արտահայտություն, երբ խոսքերը պարզապես չեն բավականացնում։ Երբեմն մեկ րոպեի լռությունը ավելի շատ բան է ասում, քան երկար բացատրությունները։ Կան պահեր, երբ լռությունը դառնում է ուժի նշան։ Երբ մարդը չի պատասխանում վիրավորանքին, նա ցույց է տալիս իր ներքին կայունությունը։ Լռությունը կարող է խաղաղություն բերել այնտեղ, որտեղ աղմուկը միայն խառնաշփոթ է ստեղծում։ Այն օգնում է, հասկանալ և գնահատել իրավիճակը։ Բնության մեջ նույնպես լռությունը խոսում է․ լեռների հանդարտությունը կամ գիշերվա հանգստությունը մեզ փոխանոցում են խոր զգացումներ։ Այդ պահերին մենք զգում ենք, թե որքան կարևոր է ներքին խաղաղությունը։ Լռությունը մեզ հնարավորություն է տալիս լսելու ինքներս մեզ։ Եվ երբ մարդը սովորում է լսել իր սրտի ձայնը, նա հասկանում է, որ երբեմն ամենաբարձր խոսքը հենց լռությունն է։