Месяц: Сентябрь 2025

Այս պատմությունը հյուսնի մասին է, ով ապրել է հարյուրավոր տարիներ առաջ: Օրերից մի օր, տուն վերադառնալիս, ընկերներից մեկը՝ Գևորգը,  կանգնեցնում է նրան և հարցնում.

– Եղբայրս, դեմքդ ինչո՞ւ է թթված: Բա՞ն է պատահել:
– Եթե իմ տեղը լինեիր, – պատասխանում է հյուսնը, – դու էլ այս օրին կլինեիր:
– Ի՞ն չ է եղել, – հետաքրքրվում է ընկերը:
– Մինչև առավոտ, – ասում է հյուսնը, – թագավորի հրամանով պետք է տասնմեկ հազար տասնմեկ հարյուր տասնմեկ գրվանքա փայտի լավագույն սղոցուքը տանեմ պալատ, թե չէ գլխիցս կզրկվեմ: Տասնմեկ հազարը քիչ թիվ չէ։ 
Ընկերը ժպտում է և գրկում նրան, ասում է.
– Սիրելի ընկերս, մի հուսահատվիր: Արի գնանք, ուտենք-խմենք և վաղվա մասին մոռանանք: Հույսդ երբեք մի կորցրու:

Գնում են հյուսնի տուն և տեսնում, որ նրա կինն ու երեխաները նույնպես լուրն առել են և լացուկոծ են անում: Ընկերը նրանց էլ է հորդորում, որ չվշտանան, և բոլորը միասին սկսում են ուտել, խմել, ուրախ-ուրախ զրուցել, երգել ու պարել:

Խնջույքի կեսին հյուսնի կինը վերսկսում է.
– Խեղճ ամուսինս, առավոտյան զրկվելու ես գլխիցդ, իսկ մենք զվարճանում ենք:
– Ա՜խ, և ոչ մի հույս չկա:
– Մի’ տանջվիր, – ասում է հյուսնը, – ամեն ինչ զուր է:
Եվ շարունակում են ուտել, խմել, երգել ու պարել:
Երբ լույսը ճեղքում է խավարն ու սկսվում է օրը, բոլորը լռում են՝ սարսափով ու վշտով համակված: Թագավորի մարդիկ գալիս և կամացուկ թակում են հյուսնի տան դուռը:
Հյուսնը հառաչում է.

– Այժմ գնում եմ մեռնելու:
Եվ բացում է դուռը:
– Հյուսն, – ասում են հյուրերը, –բարեբախտաբար,  թագավորը մեռել է:
Նրա համար դագաղ սարքիր:

1. Ո՞ր միտքը չի հակասում տեքստի բովանադակությանը։ 

Ա․ Պետք է հույսը չկորցնել։ 

Անհրաժեշտ է լավ աշխատել, որ հաջողության հասնես։

Հյուսնը պետք է թագավորի համար դագաղ պատրաստեր։ 

Պետք է միշտ զվարճանալ։ 

2.  Դո՛ւրս գրի համադասական շաղկապ ունեցող նախադասությունը։

3.  Դո՛ւրս գրիր  փոխանվանաբար գործածված թվական ունեցող նախադասությունը։ 

4. Դո՛ւր գրիր վերաբերական ունեցող նախադասությունը։ 

5. Դո՛ւրս գրիր բաղադրյալ ստորոգյալ ունեցող նախադասությունը։ 

6. Դո՛ւրս գրիր բացահայտիչ պարունակող նախադասությունը։ 

Ըստ քառանկյան հատկությանը դիմացի անկյուների գումարը հավասար է 180^օ

<CAD+<CBD=180

BC=R

<BOC=2*<BAC

OB=OC=R

<BOC=60

<BAC=30

x+2x+3x=360

6x=360

x=60

u AB=60

u BC=120

u AC=180

<A=30

<B=60

<C=90

<1+<2=108

2x+x=108

3x=108

x=36

<A=<2=36

Ըստ եռանկյունիների հավասարության առաջին հայտանիշի

եռանկյուն AOB = եռանկյուն COD => AB=CD

ա․ (− ∞,​− 1)​, ​(3,​+ ∞)​→​+ ,​​(− 1, 3)​→​−​,​​

բ․ (− ∞,​− 1)​→​− ,​​​(− 1, 1)​, ​(1,​+ ∞)​→​+

գ․ (− ∞,​− 2)​, ​(− 2, 0)​, ​(3,​+ ∞)​→​+ ,​​(0, 3)​→​​−​

դ․ (− ∞,​− 2)​, ​(2, 3)​→​− ,​​(− 2, 2)​, ​(3,​+ ∞)​→+

ե․ ​​(​− ∞,​− 3 )​, ​ ( 2,​+ ∞​)​​​→​+ ,​​(​− 3, 2 )​​​→​−​

զ․ (− ∞,​− 2)​→​− ,​​(− 2, 0.5)​, ​(0.5,​+ ∞)​→​+

ա․

բ․

գ․

դ․

ա․

բ․

գ․

դ

Առաջադրանք 1

Հայոց ցեղասպանության հետևանքները և դատապարտումը/ էջ 32-38 պատմել, առաջադրանքները ՝գրավոր/

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր

• Սփյուռք • Ցեղասպանություն • Յ. Կյունցլեր • Կ. Եպպե • Ռ. Լեմկին • Յ. Զարոբյան • ցեղասպանության
  զոհերի սրբադասում • Եղբայրական օգնության կոմիտե • Ուրուգվայ • Հռոմի պապ • Եվրախորհրդարան

Սփյուռք – Արտասահմանում հաստատված ու բնակվող հայերի համախումբը, որը ձևավորվեց հատկապես ցեղասպանությունից հետո։

Ցեղասպանություն – Ժողովուրդների լիակատար կամ մասնակի ոչնչացման ծրագրված քաղաքականություն։ Հայոց ցեղասպանությունը առաջինը ճանաչվեց որպես այդպիսի հանցագործություն։

Յոհանես Լեփսիուս (Յ. Կյունցլեր) – Շվեյցարացի բժիշկ-միսիոներ, ականատես Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, ով օգնեց հազարավոր հայերի փրկությանը։

Կարեն Եպպե (Կ. Եպպե) – Դանիացի մարդասեր, Հալեպում կազմակերպեց հայ որբերի ու գաղթականների խնամքը։

Ռաֆայել Լեմկին (Ռ. Լեմկին) – Լեհ իրավաբան, «ցեղասպանություն» բառի հեղինակ, ոգեշնչվել էր Հայոց ցեղասպանության դեպքերից։

Յակով Զարոբյան (Յ. Զարոբյան) – ԽՍՀՄ տարիներին Հայկական ԿԿ առաջին քարտուղար, նախաձեռնեց 1965 թ․ ցեղասպանության 50-ամյակի միջոցառումները։

Ցեղասպանության զոհերի սրբադասում – 2015 թ․ Հայոց ցեղասպանության զոհերը Հայ Առաքելական Եկեղեցու կողմից հռչակվեցին սրբեր։

Եղբայրական օգնության կոմիտե – Օգնության կազմակերպություն, որ ստեղծվեց ցեղասպանությունից հետո՝ որբերին ու գաղթականներին օգնելու համար։

Ուրուգվայ – Առաջին պետությունը, որ 1965 թ․ պաշտոնապես ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը։

Հռոմի պապ – Կաթոլիկ եկեղեցու գլուխը, բազմիցս անդրադարձել է Հայոց ցեղասպանությանը՝ այն անվանելով «20-րդ դարի առաջին ցեղասպանություն»։

Եվրախորհրդարան – Եվրոպական միության օրենսդիր մարմինը, որը 1987-ին ընդունեց բանաձև՝ ճանաչելով Հայոց ցեղասպանությունը։

• Ա1.ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
• ա. Ներկայացրո՛ւ։ Որո՞նք են Հայոց ցեղասպանության հետևանքները։ Ո՞րն է դրանցից ծանրագույնը։

Հայերի զանգվածային զոհեր

Հայկական նյութական ու մշակութային ժառանգության ոչնչացում

Հայ ժողովրդի հայրենազրկում, գաղթ դեպի Սփյուռք

Մշակութային ու տնտեսական մեծ կորուստներ

Ամենածանր հետևանքը՝ հայրենիքի կորուստը և պետականության վերացումը։

• բ. Բնութագրի՛ր։ Ինչպե՞ս կբնութագրեք Հայոց ցեղասպանության տարիներին միսիոներների գործունեությունը։

Միսիոներները (օրինակ՝ Կ. Եպպե, Յ. Կյունցլեր) օգնեցին որբերին, կազմակերպեցին սնունդ, ապաստան ու կրթություն։ Նրանց վկայությունները դարձան կարևոր փաստեր ցեղասպանության մասին։

• գ. Գնահատի՛ր։ Ինչպիսի՞ դերակատարում ունեցավ եկեղեցին ցեղասպանությունից փրկվածներին օգնելու և զոհերի հիշատակը հավերժացնելու գործում։

Հայոց եկեղեցին փրկեց հազարավոր որբերի, ապաստան տվեց գաղթականներին, կազմակերպեց օգնություն։ Հետագայում եկեղեցին մեծ դեր ունեցավ զոհերի հիշատակի պահպանումում և սրբադասման գործընթացում։

• Ա2 /ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ա․ Հիմ­նավորի՛ր։ Ի՞նչ փաստերով կարող եք հիմ­նավորել «ցեղասպանությունը մարդկության դեմ ուղղված
հանցագործություն է» պնդումը:

Ցեղասպանությունը մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն է, քանի որ.

Կատարվում է ոչ թե միայն մեկ խմբի, այլ ամբողջ մարդկային արժեքների դեմ։ Կանգնեցնում է մշակույթի զարգացումը։ Ոչնչացնում է մարդկանց կյանքերը՝ առանց տարբերության։

բ․ Արժևորի՛ր։ Որո՞նք էին ցեղասպանության 50-րդ տարելիցի միջոցառում­ների կարևորությունը։

1965 թ․ 50-ամյակի միջոցառումները կարևոր էին, որովհետև.

Առաջին անգամ ԽՍՀՄ-ում հայ ժողովուրդը հրապարակային ցույցով պահանջեց արդարություն։ Ստեղծվեց Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը։ Սփյուռքում էլ ակտիվացան պայքարի շարժումները։

գ․ Համեմատի՛ր։ Ինչո՞վ էին տարբերվում Հայոց ցեղասպանության առնչությամբ Անտանտի և Եռյակ դաշինքի պետությունների դիրքորոշում­ները։ Ինչո՞վ էր դա
պայմանավորված։

Անտանտի երկրները (Ֆրանսիա, Անգլիա, Ռուսաստան) – դատապարտեցին թուրքական իշխանություններին։ Եռյակ դաշինքի երկրները (Գերմանիա, Ավստրո-Հունգարիա) – լռեցին կամ արդարացրին, քանի որ դաշնակից էին Թուրքիային։ Տարբերությունը պայմանավորված էր նրանց քաղաքական ու ռազմական շահերով։

Առաջադրանք 2

Ամփոփում

«Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության ծագումը, ընթացքը և հետևանքները XX դարի սկզբին՝ Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների համատեքստում»

Էսսեի կառուցվածք

Ներածություն

• Հայկական հարցի սրացումը XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին։
• Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների քաղաքական միջավայրը։
• Թեմայի արդիականությունը և պատմա-քաղաքական նշանակությունը։

I. Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության սկիզբը Օսմանյան կայսրությունում

• Աբդուլ Համիդ II-ի քաղաքականությունը («Կարմիր սուլթան»).
• Համիդիե գնդերի ստեղծումը և զանգվածային կոտորածները (Սասուն, Զեյթուն, Վան)/9-րդ դաս. հայոց պատմ/։
• Պանիսլամիզմի և պանթյուրքիզմի գաղափարախոսության դերը։

II. Հայաստանը Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների տիրապետության տակ XX դարի սկզբին

• Ռուսական կայսրության քաղաքականությունը. եկեղեցական գույքի բռնագրավում, հայ-թաթարական բախումներ։
• Օսմանյան կայսրության ազգային փոքրամասնությունների ճնշումները։
• Հայերի քաղաքական, մշակութային և կրթական պայքարը։

III. Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Հայոց ցեղասպանությունը

• Օսմանյան կայսրության դաշնակցությունը Գերմանիայի հետ։
• Կենտրոնական իշխանությունների ծրագրավորված գործողությունները։
• Վերաբնակեցման և տեղահանության օրենքը (1915 թ.)։
• Վանի ինքնապաշտպանությունը, արցախյան դրվագներ։

IV. Հայոց ցեղասպանության հետևանքները և դատապարտումը

• Հարյուր հազարավոր զոհեր, հայրենազրկում և մշակութային կորուստներ։
• Սփյուռքի ձևավորումը։
• Միջազգային արձագանքներ (Մեծ տերություններ, միսիոներներ, «Դեղին գիրք»)։
• Դատապարտման փորձեր («Նեմեսիս» գործողություն, դատավարություններ)։
• Ցեղասպանության անպատժելիության հետևանքները և դրա կապը հետագա ցեղասպանությունների հետ։

Եզրակացություն

• Ցեղասպանության հետևանքների ներկայիս ազդեցությունը հայկական ինքնության և քաղաքականության վրա։
• Պատմական հիշողության և միջազգային ճանաչման կարևորությունը։
• Դասեր՝ ներկայիս ու ապագա սերունդների համար։

Սեպտեմբեր ամսվա ամփոփում

ՍԵպտեմբերի 6-10, առաջադրանք, 9-րդ դասարան

Սեպտեմբերի 14-20-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.

Սեպտեմբերի 1-5

Էսսե գրելու չափորոշիչները դպրոցականների համար

1. Կառուցվածք
   • Ներածություն․ թեմայի ներկայացում, հարցի կարևորության ընդգծում։
   • Հիմնական մաս․ առնվազն 2–3 պարբերություն՝ հիմնավորումներ, փաստարկներ, օրինակներ։
   • Եզրափակում․ ամփոփում, սեփական կարծիքի ձևակերպում, եզրակացություն։
2. Բովանդակություն
   • Թեմայի ամբողջական բացահայտում։
   • Կապ թեմայի և ներկայացված փաստերի միջև։
   • Հիմնավորված կարծիքներ՝ օրինակներով, պատմական փաստերով, գրականությունից կամ առօրյայից։
3. Լեզու և ոճ
   • Հստակ և պարզ շարադրանք։
   • Ճիշտ տառագրություն և քերականություն։
   • Ոճը պետք է լինի ուսանողական/դպրոցական՝ առանց չափազանց բարդ գիտական արտահայտությունների, բայց նաև առանց խոսակցական լեզվի։
4. Ստեղծագործական մոտեցում
   • Սեփական կարծիքի և ինքնատիպ դիտարկումների ներառումը։
   • Նոր գաղափարների առաջադրում, հարցադրումների ձևակերպում։
5. Ծավալ
   • Միջինում 1-2 էջ (250–400 բառ)։
   • Կարևոր է ոչ թե երկարությունը, այլ թեմայի ամբողջականությունն ու պարզությունը։

 Հնարավոր վերնագրեր էսսեների համար

Հայոց պատմություն

1. «Սարդարապատի հերոսամարտը՝ գոյապայքարի խորհրդանիշ»
2. «Տիգրան Մեծի Հայաստանը՝ հզորության և մարտահրավերների օրինակ»
3. «Հայոց մշակույթի դերը մեր ինքնության պահպանման գործում»

Համաշխարհային պատմություն

4. «Վերածննդի դարաշրջանը՝ մարդու նոր ընկալում»
5. «Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը՝ ազատության գաղափարի հաղթանակ»
6. «Անվտանգության և խաղաղության խնդիրները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո»

Ընդհանուր թեմաներ

7. «Ի՞նչ կարող է սովորել ժամանակակից դեռահասը պատմությունից»
8. «Անցյալի դասերը՝ ապագայի համար»
9. «Ինչո՞ւ է պատմությունը կարևոր մեր ինքնության համար»
10. «Հայոց թագավորների սխրանքները և դրանց դասերը մեր օրերի համար»
11. «Արտաշես Ա-ի կառավարման դերը Հայոց պատմության մեջ»
12. «Վանի թագավորությունը և նրա մշակութային ժառանգությունը»
13. «Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքները և դրանց ազդեցությունը հին աշխարհում»
14. «Հին աշխարհի հինգ մեծագույն հայտնագործությունները»
15. Պատմական հերոսը, ում կուզենայի հանդիպել»
16. «Անցյալի դասերը, որոնք պետք են մեր ապագային»
17. «Ինչպես ես կպատմեի իմ նախնիների մասին օտարերկրացուն»
18. «Պատմական հայտնագործություն, որը փոխեց աշխարհը»
19. «Հայոց թագավորների խորհուրդը ժամանակակից առաջնորդներին»

§ 3. Ատոմի կառուցվածքը:

§ 4. Մարմինների էլեկտրականացման բացատրությունը:  Լիցքի պահպանման օրենքը

§ 3. Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ի՞նչ կառուցվածք ունի ատոմը` ըստ Ռեզերֆորդի:

Միջուկից և նրա շուրջ պտտվող էլեկտրոններից։

2. Ինչո՞վ են միմյանցից տարբերվում տարբեր քիմիական տարրերի ատոմները:

Պրոտոների թվով են տարբերվում։

3. Ի՞նչ մասնիկներ կան միջուկում:

Պրոտոն և նեյտրոն։

4. Ինչպիսի՞ն է ջրածնի, հելիումի, բերիլիումի ատոմների կառուցվածքը:

H – 1 պրոտոն, 1 էլեկտրոն։

He – 2 պրոտոն, 2 նեյտրոն, 2 էլեկտրոն։

Be – 4 պրոտոն, 5 նեյտրոն, 4 էլեկտրոն։

5. Ինչպե՞ս են առաջանում՝ ա. դրական իոնները, բ. բացասական իոնները:

Դրական՝ էլեկտրոն է կորցնում։

Բացասական՝ էլեկտրոն է ստանում։

§ 4. Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ինչո՞ւ սովորական պայմաններում մարմինը լիցք չունի:

Լիցք չունի, որովհետև դրական և բացասական լիցքերը հավասար են։

2. Բացատրե՛ք հպված մարմինների էլեկտրականացման երևույթը:

Հպումով՝ էլեկտրոնները անցնում են մեկ մարմնից մյուսին։

3. Ինչո՞ւ շփումով էլեկտրականացնելիս մարմինների վրա առաջանում են բացարձակ արժեքով հավասար, բայց տարանուն լիցքեր:

Շփումով՝ առաջանում են հավասար, բայց տարանուն լիցքեր։

4. Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքը:

Պահպանման օրենք՝ ընդհանուր էլեկտրական լիցքը չի փոխվում։

§1 Հարցեր.

1.Ինչպիսի՞ ուժեր են ծանոթ ֆիզիկայի նախորդ դասընթացից:

Ծանրության ուժ, առաձգական ուժ, մարմնի կշիռ, շփման ուժ, Արքիմեդի ուժ:

2. Ինչո՞ւ ապակե բաժակի և թղթի կտորների գրավիտացիոն փոխազդեցությունը նկատելի չէ:

Որովհետև նրանց միջև գրավիտացիոն փոխազդեցությունը շատ փոքր է:

3. Ինչպե՞ս են փոխազդում շփված պլաստմասսայե գրիչը և թերթի շերտը:

Իրար ձգում են

4. Ինչպես են փոխազդում նույն ձողով շփված թղթի 2 շերտերը:

Իրար վանում են

5. Ինչպես են կոչվում իրար շփելիս մարմինների միջև ծագող նոր բնույթի ուժերը:

Կուլոնիան ուժեր

6. Ինչպես է առաջացել էլեկտրականություն անվանումը:

Էլեկտրոն բառից

7. Էլեկտրական լիցքերի ի՞նչ տեսակներ կան:

Պրոտոն(դրական), էլեկտրոն(բացասական), նեյտրոն(նեյտրոն)

8. Ձևակերպել Կուլոնի օրենքը:

F=G m•M/R

Բնության մեջ երկու կետային անշարժ լիցքեր միմյանց հետ փոխազդում այնպիսի ուժով, որն ուղիղ համեմատական է այդ լիցքերի մոդուլների արտադրյալին և հակադարձ համեմատական նրանց միջև եղած հեռավորության քառակուսուն:

9.Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի միավորը ՄՀ-ում:

Կուլոն

§2 Հարցեր

1. Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված էլեկտրացույցի աշխատանքը:

Լիցքերի վանման երևույթի։

2. Նկարագրեք դպրոցական էլեկտրացույցի կառուցվածքը:

Մետաղական ձող վերևում գնդիկ, իսկ ներքևում երկու բարակ թերթիկ, որոնք գտնվում են ապակե տարայի մեջ։

3. Ի՞նչ է էլեկտրաչափը:

Լիցքը չափող սարք։

4. Ըստ էլեկտրացույցի թերթիկների բացման անկյան կամ էլեկտրաչափի սլաքի շեղման՝ ինչպե՞ս են դատում նրանց լիցքի մասին:

Շեղումը փոքր է՝ լիցքը փոքր է, մեծ է՝ լիցքը մեծ է։

5. Ինչպե՞ս ցույց տալ փորձով, որ էլեկտրական լիցքը բաժանվում է մասերի:

Լիցքավորված մարմնից լիցքը անցնում է էլեկտրացույցին, լիցքը բաժանվում է։

6. Կարելի՞ է արդյոք էլեկտրական լիցքն անվերջ բաժանել:

Հնարավոր չե

7. Որքա՞ն է տարրական լիցքը:

e=1.6*10⁻¹⁹Կ։

u AB=<AOB=55^o

u AB = <AOB=67^o

< AOB = u AB =82^o

< BOC = u BC = 26^o

< AOC = u 82 + 26 = 108

AOC = կենտրոնային

ABC = ներգծյալ

<ACB = u AB/2 = 48^o

<ACB=90

եռանկյան անկյուների գումարը միշտ հավասար է 180-ի

<CAB-<ACB=180-90

90^o=2:3

2+3=5

90/5=18

2*18=36

3*18=54

365 օր-360^օ

7 օր — x

x=7*360/365=7

AC=9

AB=40

Ըստ Պյութագորասի թեորեմի BC²=AC²+AB²=9²+40²=1681

BC=√1681=41

r=BC/2=41/2=20.5