День: 18 марта 2025

1. Спишите, употреляя глаголы в форме прошедшего времени.

Однажды люди со всех концов Земли собрались вместе. Они отличались друг от друга цветом глаз и волос. И говорили на разных языках, поклонялись разным богам.

Всех собравшихся объединило одно желание: чтобы не было войн, чтобы никто не знал страха и нужды, чтобы никто и никогда не мог наказывать людей без вины. Поэтому они все вместе написали документ. В этом документе они привели список прав, которые имел каждый человек на Земле, чтобы все знали и уважали эти права. Этот документ называется «Всемирная декларация прав человека».

2.Напиште глаголы в прошедшем времени.

Юра решал задачи лучше всех. Он быстро решил задачу.

На уроках он часто смотрел в окно. Я посмотрел на Княжина и не сразу узнал его.

Учитель долго объяснял урок. Юра сразу очень хорошо все объяснил.

3 Подберите антонимы.

Войти, начать, поднять, приходить, счастливый, печальный, смелый, новый, лучше всех, яркий, грязный, маленький, широкий, солнечный, холодный, красивый.

Войти — выйти

Начать — закончить

Поднять — опустить

Приходить — уходить

Счастливый — несчастный

Печальный — весёлый

Смелый — трусливый

Новый — старый

Лучше всех — хуже всех

Яркий — тусклый

Грязный — чистый

Маленький — большой

Широкий — узкий

Солнечный — пасмурный

Холодный — тёплый

Красивый — уродливый

Данные существительные распределите по родам.
м.р. ж. р.
день ночь
Площадь, молодëжь, дочь, любовь, церковь, путь, шампунь,
рояль, радость, конь, лошадь, картофель, январь, двигатель,
осень, жизнь, смерть, храбрость, царь, зритель, медведь,
портфель, водитель, корабль, кровать, дверь, помощь, молодость,
пыль, болезнь, глушь, боль, дождь, тополь.

4. Данные прилагательные согласуйте с существительными.
новый – фильм, улица, словарь, здание
старый – дом, пальто, тетрадь, куртка
высокий – мужчина, девушка, дерево, голос
горячий – вода, молоко, чай, завтрак
плохой – погода, настроение, характер, время
вкусный – блюдо, колбаса, обед, вино
лёгкий – упражнение, портфель, вопрос, походка
сильный – боль, впечатление, удар, личность
долгий – путь, молчание, дорога, период
ласковый – солнце, ребёнок, море, взгляд
короткий – ответ, отзыв, юбка, платье
дождливый – день, осень, лето, апрель
свежий – воздух, дыхание, газета, мясо

5. Раскройте скобки.
Книжный шкаф, интересная статья, чистая тетрадь,
опытный судья, высокое здание, длинное пальто, младшая дочь,
летнее платье, соседняя комната, маленькое облако,
древняя рукопись, святое место, густая растительность,
удобная кровать, конечная цель, горячее блюдо,
славянская письменность, эмоциональная речь, картинная галерея,
знаменательное событие, последняя лекция.

Դիտարկենք եռանկյունները OAC և OBD:

AO/BO=4/7

OC/OD=12/21=4/7

AO/OB=OC/OD

և նույն անկյունը ∠AOC=∠BOD ընդհանուր է, ապա ըստ նման եռանկյունիների երկրորդ հայտանիշի՝ △OAC∼△OBD:

Գիտենք, որ M և N կետերը համապատասխանաբար AB և BC կողմերի միջնակետերն են: Ըստ միջնամատի թեորեմի՝ MN հատվածը

զուգահեռ է AC կողմին, այսինքն՝ MN ∥ AC

կեսն է AC-ի:

Քանի որ MN ∥ AC, ստանում ենք անկյունների զուգահեռ ուղիղների հատման հատկություններից՝ ∠ABC=∠MBN, ∠ACB=∠MNB:

Քանի որ ունենք երկու համապատասխան անկյունների հավասարություն, ապա ըստ ԱԱ չափանիշի՝ △ABC∼△MBN:

Դիտարկենք եռանկյունը △AHC և △HKN

Քանի որ AK և CN բարձրություններ են, ապա △AHK և △CHN ուղղանկյուն են համապատասխանաբար H կետերում։

Դիտարկենք △AHK և △CHN։ Քանի որ AK և CN բարձրություններն են, ապա

∠AHK=∠CHN

∠HAK=∠HCN

Երկու անկյունները համապատասխանաբար հավասար են, ուստի △AHK∼△CHN

Երկու նման եռանկյունների համար կողմերի հարաբերությունները հավասար են, հետևաբար AH/CH=HN/HK։

Կառուցենք B′ կետը այնպես, որ այն լինի C-ի համեմատ B-ի արտացոլանքը:
Այսպիսով, ստանում ենք, որ CB=B′C, հետևաբար B′-ը գտնվում է AC-ի շարունակության վրա:

Այժմ դիտարկենք △ABB′:
Քանի որ M և N կետերը AB և BB′ միջնակետերն են, ապա MN հատվածը հանդիսանում է միջնակետային գիծ △ABB′-ում:

Ըստ եռանկյան միջին գծի թեորեմի, եռանկյան միջին գիծը զուգահեռ է դրա հիմքին և հավասար է հիմքի կեսին, ուրեմն

MN ∥ AC

MN=1/2 ​AC։

Թող ունենք երկու հավասարասրուն եռանկյուններ՝ △ABC և △A′B′C′, որտեղ՝

AB=AC և A′B′=A′C′, քանի որ եռանկյունները հավասարասրուն են, ∠B=∠B′, ըստ պայմանների։

Քանի որ եռանկյուններում երկու անկյունների գումարը միշտ 180° է, ունենք՝

∠B+∠C=180^∘−∠A

∠B′+∠C′=180^∘−∠A′

Եվ քանի որ ∠B=∠B′, ստացվում է, որ ∠C=∠C′։

Երկու եռանկյուններում ունենք երկու համապատասխան անկյուններ, որոնք հավասար են՝ ∠B=∠B′, ∠C=∠C′

△ABC∼△A′B′C′

1․ Ուսուցիչը

1920 թվականի մայիսից մինչև նոյեմբեր Եղիշե Չարենցն աշխատել է որբանոցում՝ որպես հայոց լեզվի և թվաբանության ուսուցիչ։

Չարենցը ուսուցչի պաշտոնից զատ՝ փորձում էր ուրախությամբ լցնել որբերի առօրյան։

Նա մի օր էլ առաջարկում է որբանոցի երեխաների գնալ «Ֆրանսիա» ռեստորան՝ ճաշելու։ Որբանոցի կառավարիչը տեղյակ չէր նրա պլաններից, և երբ նրան ասում են, թե պետք է թույլտվություն վերցնել, պատասխանում է․ «Դատարկ բան է, դուք գնում եք դաստիարակի հետ։ Ես ռոճիկ եմ ստացել, տրամադրությունս լավ է, ուզում եմ ուրախանալ, իսկ մենակ անհնար է։ Ուզում եմ իմանալ նաև, թե որբերը կարո՞ղ են ուրախանալ և ինչպես են ուրախանում»։

2․ Ընկերը

Հենց որբանոցում է Չարենցը ծանոթանում հայ գրականության ականավոր գործիչներից շատերի հետ։ Նրանց թվում էր Գուրգեն Մահարին։ Մահարին դառնում է գրողի գրական ընկերը, տառապանքների ականատեսն ու աջակիցը։ Մինչև կյանքի վերջ նրանց ընկերությունը պահպանվեց, թեև Մահարին գտնվում էր աքսորում։

3․ Հավիտենական սերը

Որբանոցը բեկումնային շրջան էր Չարենցի համար։ Որբանոցում էր աշխատում նաև Չարենցի հավիտենական սերը` Արփենիկ Չարենցը։

Հայտնի փաստ է, որ Եղիշե Չարենցի անձնական կյանքը եղել է շատ բուռն և լի բազմաթիվ սիրային արկածներով: Սակայն Արփենիկը մնաց նրա հավերժական սերը, որին չկարողացան խամրեցնել ո՛չ ժամանակը, և ո՛չ էլ այլ կանայք։

1926թ․-ի դեկտեմբերի վերջին կտրուկ վատանում է Չարենցի կնոջ՝ Արփենիկի առողջական վիճակը: Նրա մոտ հղիության հետ կապված բարդություններ են ի հայտ գալիս, և 1927-ի հունվարի 1-ին Արփենիկը մահանում է: Հոգեկան ծանրագույն վիճակում էր գտնվում Չարենցը: Արդեն գերեզմանի մոտ նա դիմադրել է, չի թողել, որ դագաղը գերեզմանափոս իջեցնեն, ստիպել է բացել կափարիչը և կրկին ու կրկին հպվել Արփենիկի դեմքին։

Վկայություններ կան նաև, որ Արփենիկի դագաղում, ապակյա տարայի մեջ Չարենցը թողնում է ինչ-որ ձեռագրեր՝ հավանաբար նվիրված Արփենիկին։

Թաղումից հետո հաջորդ օրն իսկ Չարենցը տան բակում՝ խարույկի մեջ, այրել է հանգուցյալ կնոջ բոլոր զգեստները։

Չարենցը Արփենիկի թաղման արարողությունից առաջ հանել էր տվել կնոջ գիպսե դիմակն ու ձեռքի կրկնօրինակը։ Դրանք միշտ նրա հետ են եղել, ներշնչել են նրան, իսկ մյուսներին՝ վախեցրել։

4․ Խենթը

1926-ի սեպտեմբերին, երբ Արփենիկը գործով մեկնել էր Լենինգրադ, Չարենցի հետ մի կարճատև սիրային արկած պատահեց։ Բանաստեղծը երևանյան ակումբներից մեկում տեսնում է 16-ամյա Մարիաննա Այվազյանին` կոմպոզիտոր Արտեմի Այվազյանի քրոջը, և անսպասելի տարվում է նրանով: Մի քանի անգամ փորձում է նրա հետ զրուցել, սակայն մերժում է ստանում։ Մերժումը խոցում է գրողի ինքնասիրությունը և, մի անգամ, քաղաքային այգում հանդիպելով աղջկան, ատրճանակի կրակոցով թեթև վնասվածք է պատճառում:

Չարենցի դեմ հարուցվում է քրեական գործ, և նա հայտնվում է բանտում: Գրողին բանտից ազատում են Արփենիկի թաղմանը մասնակցելու համար։

5․ Գրականության նվիրյալը

Չարենցը թարգմանել է Գյոթեի, Հյուգոյի, Պուշկինի, Մայակովսկու և ուրիշների գործերից, կազմել է դասագրքեր, հրատարակել է հայ բանահյուսության նմուշներ։

6․ Վերջին ճանապարհը

1934թ․-ին տպագրվում է Չարենցի վերջին գիրքը՝ «Գիրք ճանապարհի»-ն։ Սա նրա ստեղծագործական կյանքի ամփոփումն էր, ինչ-որ չափով նաև՝ ապաշխարությունը, որը, սակայն, չի ընդունվում տեղի իշխանության կողմից, և դառնում է գրողի դատավճիռը։

Եղիշե Չարենցը մահացել է 1937 թվականի նոյեմբերի 27-ին՝ Երևանի բանտում։

 1.

Հրատարակչության բաժնի վարիչ Եղիշե Չարենցի աշխատասենյակ է մտնում մի գրող, թղթապանակը ձեռքին և կատակել ցանկանալով’ ասում է.
— Մի՛ վախեցեք, մեջը ձեռագրեր չկան:
— Բա ինչո՞ւ ես պտտեցնում այդ դատարկ թղթապանակը,- հարցնում է Չարենցը:
— Պտտեցնում եմ, որովհետև մեջը լիքը հանճարեղ մտքեր կան,- շարունակում է կատակել գրողը:
— Հանճարեղ մտքերը հանճարեղ գլուխներում են լինում, ոչ թե դատարկ թղթապանակներում,- պատասխանում է բանաստեղծը:

Չարենցը շատ խիստ էր կենցաղում,- պատմում է գրող Խաժակ Գյուլնազարյանը,- հրաման էր տվել, որ ճանճերը սենյակ չմտնեն, բայց ճանճերը կարդալ չգիտեին ու պատուհանից էին մտնում:

2. Պատմում է Ավ.Իսահակյանը, թե ինչպես է առաջին անգամ հանդիպել Չարենցի հետ. 

Չարենցին ծանոթացա, երբ նա 1925 թվականին իր արտասահմանյան ուղևորությունների ժամանակ Վենետիկ էր եկել, իսկ հանդիպել եմ նրան առաջին անգամ 1907 կամ 1908 թվերին Ղարսում: Իջել էի հյուրանոցներից մեկում, որի առաջին հարկում մի պարսկահայ՝ Աբգար անունով, գորգի խանութ ուներ, /ի դեպ, դա Չարենցի հայրն էր/: Մի օր կանգնել էի գորգավաճառի խանութի դռան առաջ, մեկ էլ դեմս ելավ մի վտիտ, կարճահասակ պատանի՝ սուր ու ծուռ քթով: Ոտքերը չռած՝կանգնեց դիմացս և ճնշող հայացքով, առանց աչք թարթելու՝ սկսեց նայել ինձ, ձեռքին էլ մի գիրք կար՝ փոքր ֆորմատով: Մի երկու անգամ շուռումուռ եկա՝ ազատվելու համար այդ պատանու խուզարկու հայացքից, բայց տեսա, որ հնար չկա, նա աչքերը չի կտրում երեսիցս, մոտեցա և մի ապտակ տվի: Տղան այլևս չմնաց, թողեց ու հեռացավ: Անցավ ժամանակ: Արտասահմանում գտնվածս միջոցին՝ մի օր, Վենետիկից ոչ հեռու գտնվող Պադուա կոչված վայրն էի գնացել, այդտեղ մի հայ բժիշկ պետք է վիրահատեր որդուս նշագեղձերը: Նույն օրը՝ ուշ երեկոյան, Վենետիկ վերադարձա, հյուրասենյակումս հանդիպեցի մի երիտասարդի՝ բավական ազատ ձևով բազկաթոռին նստած, ոտքը ոտքին դրած, ծխախոտը բերանին՝ ինձ սպասելիս: Առաջին տպավորությունս վանիչ էր: Ինձ տեսնելուն պես երիտասարդը տեղից վեր ցատկեց և «Չարենցն եմ» ասելով՝ ներկայացավ ինձ:

Եղիշեի պոեզիային լավ ծանոթ էի, ուստի անունն իմանալով՝ վրա պրծա և ճակատը համբուրեցի: Չարենցը ինձ հիշեցրեց 1908 թվականին իրեն հասցրածս ապտակի մասին և ավելացրեց, որ այն ժամանակ ձեռքում եղած գիրքը «Երգեր ու վերքերն» է եղել, որը կարդացած լինելով՝ ուզեցել է տեսնել ինձ: Ասաց նաև, որ կարծելով, թե բանաստեղծը արտասովոր մարդ պետք է լինի, ակնապիշ նայել է ինձ: «Բանաստեղծին սրբացած մարդ կարծելու պահին, երբ ապտակդ կերա, — ավելացրեց Չարենցը, — ամեն ինչ իրար խառնվեց, թողի ու հեռացա»: Արարքս այլ կերպ բացատրել չկարողանալով՝ ժպտացի և ասի.

— Եղի´շ ջան, ընդունի՛ր այդ ապտակս որպես «ուստա սիլլասի»:

3. Մի անգամ Չարենցը համալսարանում ուսանողներին պատմում էր իր տպավորությունները Եվրոպա կատարած ճանապարհորդություններից: Ուսանողները բազմաթիվ ու բազմատեսակ հարցեր էին տալիս պոետին, և նա պատասխանում էր ոգևորված ու մանրամասն: Դահլիճի վերջում նստած էր մի նիհար, հիվանդ տղա: Գունատ էր տղան, արտահայտիչ, մեծ-մեծ աչքեր ուներ, հուզված դեմք ու բարձրահասակ էր: Տղան կանգնեց ու դիմեց Չարենցին.

— Ասացե՛ք, խնդրե՛մ, պոե՛տ, ո՞ր փողոցն էր ամենալավը Ձեր տեսած փողոցներից ու ո՞ր քաղաքում էր այն:
Չարենցն ուշի-ուշով նայեց պատանու աչքերին, մի պահ լռեց ու կարծես ծածուկ, կարծես շշուկով ասաց.
— Ամենալավ փողոցը Երևանի Նայիբի քուչան է…
Դահլիճը լցվեց շշուկով. բանաստեղծն անհավատալի բան ասաց: Նայիբի քուչան մի նեղ փողոց էր՝ ծուռումուռ, անլույս, անգույն, ամայի ու անմարդաբնակ:
— Որովհետև այնտեղ է ապրում իմ սիրելի կինը,- շարունակեց Չարենցը:
Դահլիճը թնդաց ծափերից…

4. Չարենցի անվան առաջացման վարկածներն, իհարկե, շատ են, կարդացեքերեք վարկած, որոնցից ամենահավաստին ու ամենահավանականը, երրորդ տարբերակն է՝ երբ ինքն իր մասին պատմում է հենց Չարենցը:

1. Չարենցի պատանեկան տարիների մտերիմերը Չարենց անվանումը բացատրում են, նրանով, որ նա փոքր ժամանակ շատ աշխույժ և չար երեխա է եղել: Տանը նրան այնքան են չար անվանել, որ անունը Չարենց էլ մնացել է:

2. Ըստ մեկ ուրիշ աղբյուրի՝ մտորելով իր համար գրական կեղծանուն ստեղծելու մասին, հնչյունային և տեղաշարժային փոփխությունների է ենթարկել ռուս գրող Պուշկինի ՙՙԱնչար՚՚ ստեղծագործությունը, արդյունքում ստացվել է ՝ Չարենց:

3. Իսկ իր անվան մասին խոսելիս, Չարենցն ասել է, որ իրենց քաղաքում այդ թվականներին մի բժիշկ կար, ում տան ցուցափեղկի վրա գրված էր՝ Բժիկշկ Չարենց: Շատ յուրօրինակ համարելով այս ունունը, այն ժամանակ դեռ Եղիշե Սողոմոնյանը իրեն կոչում է Չարենց, Եղիշե Չարենց: Իհարկե՝ Չարենց անվան մասին ամենհավաստի աղբյուրը, համարվում է հենց բանաստեղծի պատմածը, ինչպես նշվեց վերը:

Ավելի ուշ Չարենց անվան մասին բանաստեղծը տվել է այսպիսի բացատրություն. ՝ՙԵս իմ հոգու բարի բովանդակությանը, այսպես ասած, չար անունն եմ տվել՚՚:
Աշխարհում բարու դիմակի տակ շատ հաճախ չարն է թաքնված, իսկ պոետը որոշել էր հակառակն անել, և արեց:
1921 ից հետո ադրեն Չարենցը դարձել է Եղիշեի պաշտոնական ազգանունը: