1. Զույգ նախադասությունները միացրո՛ւ, մեկ բարդ նախադասություն դարձրո՛ւ ` քանի ձևով կարող ես:
Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների: Դրանք տանում են դեպի այգիները: Զրույցը լռում էր: Նրանք լսում էին ջրերի ձայնը: Գուցե այդպիսին է եղել աշխարհը այն ժամանակ: Քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր: Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց: Մեկը հետևում է իրեն: Անունը Ծիրանի տափ է: Ծիրանի ոչ մի ծառ չկա այնտեղ: ժամանակին հսկաներ են ապրել: Իհարկե, այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել: Շինականին քարափի գլխի հովը դուր եկավ: Կալին կալսածը հեշտ կլիներ քամուն տալ: Ես ուրախ կլինեմ: Ամեն ինչ կկարգավորվի: Դու քաջ ես ու անձնվեր: Դու կարդարացնես մեր հույսերը: Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում: Դա հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է:
2. Ըստ տրված կաղապարների`նախադասություններ կազմի´ր: Բարդ համադասակա՞ն, թե՞ստորադասական նախադասություններ ստացվեցին:
Երեկո էր, և ես դուրս եկա զբոսնելու: — Համադասական
Բոլորը շատ ուրախ էին, ու ինձ դա դուր էր գալիս: — Համադասական
………., կամ……..:
Նա տրամադրություն չուներ, և չէր խոսում: — Ստորադասական
……………, կամ…………..:
Ե՛վ տխուր էր, և՛ հիասթափված: — Ստորադասական Ո՛չ ուզում էր ուտել, ո՛չ էլ խմել: —Ստորադասական Թե՛ ……., թե՛………: Կամ պետք է գնայի տուն, կամ օգնեի ընկերոջս: — Համադասական
Նադիր շահ – Պարսկաստանի շահ (1736-1747), ով ստեղծեց Աֆշարիդների պետությունը։ Նա պատերազմեց Օսմանյան կայսրության և Մուղալների դեմ, վերականգնեց Պարսկաստանի հզորությունը, սակայն սպանվեց դավադրության հետևանքով։
Աբրահամ Գ Կրետացի – Հայոց կաթողիկոս (1734-1737), ծագումով Կրետայից, ակտիվ էր հայ համայնքի կյանքում, ջանում էր ամրապնդել հայ հոգևոր ու մշակութային կյանքը։
Հովսեփ Էմին – 18-րդ դարի հայազգի գործիչ, ով փորձեց կազմակերպել հայկական ազատագրական պայքարը, այցելեց Եվրոպա, Պարսկաստան և Վրաստան՝ օժանդակություն գտնելու նպատակով։
Հերակլ II – Վրաստանի թագավոր (1762-1798), փորձեց ամրապնդել Վրաստանի անկախությունը, կապեր հաստատել Ռուսաստանի հետ՝ օսմանյան և պարսկական սպառնալիքներից խուսափելու համար։
Շահամիր Շահամիրյան – 18-րդ դարի հայ ազատագրական գործիչ, մտավորական, ով հեղինակը կամ համահեղինակն էր «Որոգայթ փառաց» ծրագրային աշխատության։
Սիմեոն Ա Երեւանցի – Հայոց կաթողիկոս (1763-1780), որը կարևոր դեր խաղաց հայ մշակութային և կրոնական կյանքի վերածննդի գործում։
Մովսես Սարաֆյան – Հայ առևտրական և հասարակական գործիչ, ով զբաղվել է քարավանային առևտրով և մասնակցել է հայ համայնքների տնտեսական զարգացմանը։
Հովսեփ արքեպիսկոպոս Արղության – Հայ հոգևորական և քաղաքական գործիչ, ով ջանքեր գործադրեց հայկական անկախության վերականգնման համար, հատկապես Ռուսաստանի հետ համագործակցության միջոցով։
Խամսայի մելիքություններ – Արցախի 18-րդ դարի հինգ հայկական մելիքություններ՝ Գյուլիստան, Ջրաբերդ, Խաչեն, Վարանդա և Դիզակ, որոնք ձևավորեցին ինքնավար քաղաքական կառույց՝ պահելով հայկական ինքնությունը։
«Նոր տետրակ, որ կոչի Յորդորակ» – 18-րդ դարում գրված հայ քաղաքական-փիլիսոփայական աշխատություն, որը կոչ էր անում հայերին գործել միասնական՝ ազգային անկախության համար։
«Որոգայթ փառաց» – Շահամիր Շահամիրյանի հեղինակած ծրագիր, որը պատկերացնում էր ապագա հայկական պետականության կառուցվածքը՝ հիմնված ժողովրդավարական սկզբունքների վրա։
«Հյուսիսային ծրագիր» – Ռուսական քաղաքականության նախագիծ, որով նախատեսվում էր Անդրկովկասի հայերին ներգրավել Ռուսաստանի հովանու ներքո։
«Հարավային ծրագիր» – Պարսկաստանի ու Օսմանյան կայսրության քաղաքականության վերաբերյալ հայ գործիչների նախագիծ, որով փորձ էր արվում ստանալ աջակցություն Հայաստանի անկախության համար։
Արեւելահնդկական առեւտրական ընկերություն – Մեծ Բրիտանիայի կողմից հիմնադրված ընկերություն (1600 թ.), որը վերահսկում էր Ասիայի առևտուրը, մասնավորապես՝ Հնդկաստանի հետ, մեծ ազդեցություն ուներ տարածաշրջանում։
Ցամաքային-քարավանային առեւտուր – Առևտրի համակարգ, որով ապրանքներն ուղարկվում էին ցամաքով՝ քարավաններով, անցնելով մեծ հեռավորություններ (Մետաքսի ճանապարհ, հայ առևտրական ուղիներ)։
Ծովային եւ օվկիանոսային առեւտուր – Առևտրի ձև, որը զարգացավ 15-18-րդ դարերում, ներառելով Եվրոպայի, Ասիայի և Ամերիկայի միջև ծովային փոխանակումները (Մեծ աշխարհագրական հայտնագործությունների դարաշրջան)։
ա. Նադիր Շահի քաղաքականության թաքնված նպատակները հայ բնակչության նկատմամբ
Նադիր Շահի քաղաքականությունը հայերի նկատմամբ ուներ մի քանի թաքնված նպատակ՝
Տնտեսական վերահսկողություն․ հայերը կարևոր դեր ունեին Պարսկաստանի առևտրի և արհեստների մեջ, ուստի նրանց վերահսկումը նպաստում էր տնտեսական մենաշնորհի հաստատմանը։
Բանակի ամրապնդում․ Նադիր Շահը տեղահանում էր հայերին՝ նրանց ներառելով իր բանակում կամ օգտագործելով որպես հարկատուներ՝ ռազմական ծախսերը հոգալու համար։
Բնակչության վերաբաշխում․ հայերին բռնագաղթելով և վերաբնակեցնելով Իրանի տարբեր շրջաններում՝ նա փորձում էր ամրապնդել իր տիրապետությունը սահմանամերձ շրջաններում։
բ. 1688 թ. հայ-բրիտանական առևտրական պայմանագրի հեռանկարները
Արեւելահնդկական ընկերության եւ հայերի միջեւ կնքված պայմանագիրը կարող էր բացել հետևյալ հեռանկարները՝
Առևտրային նոր ուղիներ․ հայ վաճառականները կարող էին օգտագործել բրիտանական նավահանգիստներն ու առևտրային ցանցերը՝ ընդլայնելու իրենց գործարար հնարավորությունները։
Տնտեսական աճ․ պայմանագիրը կարող էր խթանել հայ առևտրական համայնքների հարստացումը և զարգացումը։
Քաղաքական պաշտպանություն․ բրիտանացիների հետ համագործակցությունը հայերին որոշակի պաշտպանություն էր տալիս պարսկական կամ օսմանյան ճնշումներից։
գ. Ծովային-օվկիանոսային առևտրի և ցամաքային-քարավանային առևտրի համեմատություն
Առավելություններ
Ավելի մեծ բեռներ փոխադրելու հնարավորություն, արագություն և կապի հեշտություն, ավելի քիչ սահմանային արգելքներ։
Պակասություններ
Ծովահենության վտանգ, կախվածություն եղանակային պայմաններից, բարձր նախնական ծախսեր՝ նավաշինության և նավահանգիստների զարգացման համար։Այսպիսով, XV-XVI դարերում ծովային առևտուրը դառնում էր ավելի շահավետ, հատկապես Արևմտյան Եվրոպայի երկրների համար, որոնք դուրս եկան համաշխարհային առևտրի առաջնագիծ։
1. Ճանաչիր ազդեցությունը
Հովսեփ Էմինը բախվեց մի շարք դժվարությունների, երբ փորձեց Հայաստանում ազատագրական շարժում կազմակերպել.
Տեղական իշխանությունների և ժողովրդի անվստահությունը – Բնակչությունը վախենում էր օտար ուժերի միջամտությունից, և տեղական իշխանությունները չէին պատրաստվում աջակցել նրան:
Օտար տերությունների ազդեցությունը – Օսմանյան և Պարսկական տերությունները չէին ցանկանում թույլ տալ Հայաստանի ազատագրումը, իսկ ռուսական կողմը հստակ աջակցություն ցույց չէր տալիս:
Ֆինանսական և կազմակերպչական խնդիրներ – Ազատագրական պայքարն անհրաժեշտ էր լավ կազմակերպված բանակ և բավարար միջոցներ, որոնք Հովսեփ Էմինն այդ պահին չուներ:
2. Ընդհանրացրու
Մադրասի խմբակը նպատակ ուներ նախապատրաստել գաղափարական և ռազմաքաղաքական հող Հայաստանի ազատագրման համար: Դրա համար՝
Այն մշակեց ու տարածեց հայ ազգային-ազատագրական գաղափարներ (Օրինակ՝ «Որոգայթ փառաց» աշխատությունը):
Փորձեց քաղաքական կապեր հաստատել տարբեր պետությունների հետ, հատկապես ռուսների հետ, հայության ինքնուրույնության հարցը առաջ քաշելու համար:
Համարում էր, որ ազգային պետություն ստեղծելու համար հարկավոր է կրթել ժողովրդին, որպեսզի նրանք պատրաստ լինեն անկախությանը:
3. Հիմնավորիր
Հայաստանի ազատագրման երկու ծրագիր կար՝
Հյուսիսային ծրագիրը (Ռուսաստանի աջակցությամբ) – Տեսականորեն ավելի իրագործելի էր, քանի որ Ռուսաստանը ուներ հզոր բանակ և քաղաքական շահեր Կովկասում:
Հարավային ծրագիրը (Պարսկաստանի ու Հնդկաստանի հայերի միջոցով) – Ավելի բարդ էր իրագործել, քանի որ Պարսկաստանը թույլ պետություն էր, իսկ Հնդկահայ համայնքը չուներ անհրաժեշտ ռազմական ուժ:
Եթե նայենք իրագործելիության տեսանկյունից, Հյուսիսային ծրագիրը ավելի իրատեսական էր, քանի որ Ռուսաստանն արդեն ընդլայնում էր իր ազդեցությունը Կովկասում: Սակայն ազգային ինքնավարության տեսանկյունից նախընտրելի էր Հարավային տարբերակը, քանի որ այն չէր ենթադրում ռուսական գերիշխանություն, այլ՝ հայկական ինքնակառավարում:
4. Մեկնաբանիր
XVIII դարի վերջում ռուսահայ գործիչները միապետական կարգերին կողմ էին, քանի որՌուսաստանը, որը պետք է աջակցեր Հայաստանի ազատագրմանը, ուներ կայսերական միապետություն: Նրանք հավատում էին, որ կայուն պետություն ստեղծելու համար պետք է ունենալ կենտրոնացված իշխանություն: Իսկ հնդկահայ գործիչները հակված էին հանրապետական գաղափարների, քանի որ Նրանք ներշնչված էին եվրոպական լուսավորական գաղափարներով, որտեղ հանրապետական համակարգերը ավելի ժողովրդավարական էին: Հնդկաստանի հայ համայնքը գործում էր առևտրային, ինքնակառավարվող համայնքային սկզբունքներով, ինչը նրանց համար դարձնում էր հանրապետական համակարգն ավելի գրավիչ: Այսպիսով, տարբեր հայ համայնքների քաղաքական հայացքները ձևավորվում էին իրենց բնակության վայրի քաղաքական իրավիճակներից և պատմական փորձից ելնելով:
Գործնական քերականություն Շաղկապ-իրար կապել, շաղկապել: Շաղկապները իրար են կապում նախադասությունները կամ նախադասության անդամները: Բաժանվում են երկու տեսակի Համադասական՝ և, ու, բայց, իսկ, սակայն, այլ, կամ, էլ, նաև, այլև, ապա, այսինքն, ուրեմն և այլն: (Կապում են նախադասության համազոր անդամներ կամ համազոր, համադաս նախադասություններ) Օրինակ՝ Ահել ու ջահել իրարով անցան: Կա Մեծարենց, կա Տերյան, և բազում ուրիշ պոետներ կան:
Ստորադասական ՝ որ, թե, եթե, նախքան, որպեսզի, որովհետև, թեև, թեկուզ, թեպետև, մինչ, մինչև, մինչդեռ, քան և այլն: (Բարդ նախադասության մեջ ստորադաս ՝ երկրորդական նախադասությունը կապում են գերադաս , գլխավոր նախադասությանը) Օրինակ՝ Գևորգի առաջարկը նա ընդունեց, որովհետև հավատաց քաջությանը:
1. Փորձի՛ր բացատրել տրված խմբերի նախադասությունների տարբերությունը (ուշադրությո՛ւն դարձրու
նրանց մեջ մտնող նախադասությունների հարաբերությանը) և անվանի՛ր խմբերից յուրաքանչյուրը:
Ա. Շների ծառայությունների մասին կարելի է երկար գրել, կարելի է նաև նրանց պատվին կանգնեցված հուշարձանների մասին պատմել: Լճում ձկների տեսակները շատացել են, և կերի պակաս է նկատվում: Սիգը դրսից է բերվել Սևան և այստեղ իր բազմացման համար նպաստավոր պայմաններ է գտել: Հողը ոչ թե օգնում է բույսերին, այլ խանգարում է նրանց աճին:
Բ. Մ. թ. ա. IV ղարում շունն է արթնացրել Կորնթոս քաղաքի կայազորին, երբ թշնամին գաղտագողի մոտեցել է քաղաքին: Ճապոնացի գիտնական Նոդզավան ասում է, որ հողը բոլորովին էլ չի նպաստում բույսերի աճին: Գետերի հոսանքում էլ ձուկն ազատ երթևեկելու հնարավորություն չունի, քանի որ ամենուրեք դրված են ջրմուղ սարքեր ու կայաններ: Սևանում համեմատաբար բարվոք է սիգ ձկան վիճակը, որը դրսից` ռուսական Լադոգա և Չադ լճերից է բերվել:
Ա շարքում բոլոր նախադասությունները համադասական են, իսկ Բ շարքում ստորադասական։
2.Տրված բարդ նախադասությունները երկու խմբի բաժանի՛ր` ըստ նրանց մեջ մտնող նախադասությունների հարաբերության:
Երբ պորտուգալացիները հայտնագործեցին Սուրբ Հեղինե կղզին, նա պատված էր համատարած անտառով: (ստորադասական) Կղզյակում խոզեր ու այծեր թողեցին, որ նավաբեկությունից տուժած մարդիկ կարողանան որոշ ժամանակ այնտեղ ապրել: (ստորադասական) Ամենուրեք բավականաչափ կենդանիներ կային, և մարդիկ չէին մտածում դրանց վերանալու մասին: (համադասական) Մշակվող հողերը շրջափակում են մետաղալարե ցանկապատով ու դրա միջով էլեկտրական հոսանք են անցկացնում: (համադասական) Որսորդությունը դարձավ նաև սպորտ, իսկ սպորտին հատուկ է ռեկորդներ սահմանելու ձգտումը: (համադասական) Արևելյան մի տիրակալ տիրակալ հռչակվեց նրանով, որ անձամբ հազար առյուծ խփեց: (ստորադասական) Մի ժամանակ առյուծների մռնչյունը լսվում էր Հունաստանից մինչև Հիմալայան լեռների ստորոտը, բայց այսօր այդ վայրերում առյուծներ չկան: (համադասական)
3. Փորձի՛ր տրված նախադասությունները լրացնել:
1-ին վարժության բ խմբում բարդ ստորադասական նախադասություններ են. դրանց կազմի մեջ մտնող նախադասություններից մեկը գերադաս է, մյուսը`…: ա խմբում բարդ համադասական նախադասություններ են, դրանց կազմի մեջ մտնող նախադասությունները…: Համադաս նախադասություններն ու նախադասության համադաս անդամները կարող են կապակցվել …. շաղկապներով: Երկրորդական նախադասությունները գլխավորի հետ կապվում են ստորադասական շաղկապներով կամ հարաբերական դերանուններով:
Արամ Բադալյանի ուսումնական բլոգ 