День: 9 декабря 2024

Մկանները հենաշարժիչ համակարգի ակտիվ մասն են և ապահովում են շարժումների  բազմազանությունը։

Մկանների շնորհիվ մարմինը պահպանում է հավասարակշռությունը, տեղաշարժվում է տարածության մեջ, իրականացնում կրծքավանդակի ու ստոծանու շարժումները, կլլման ակտը, աչքի շարժումները, ներքին օրգանների, այդ թվում՝ սրտի աշխատանքը։

Մարդն ունի ավելի քան 600 մկան, որոնք, կախված կառուցվածքից և գործառույթից լինում են հարթ (ոչ կամային կծկվող) և միջաձիգ զոլավոր (կամային կծկվող մկաններ): Սրտի մկանը ըստ կառուցվածքի միջաձիգ զոլավոր է,սակայն կծկվում է ոչ կամային:

Չափահաս մարդու կմախքային մկանները կազմում են մարմնի զանգվածի 1/3-ը, իսկ երեխաներինը՝ 1/4-ը։ Ծերունական հասակում մկանային զանգվածը փոքրանում է։ Մարզիկների մոտ այն կազմում է մարմնի ընդհանուր զանգվածի 50 %-ը։ Մկանները հարուստ են արյունատար անոթներով, որոնք ապահովում են նրանցում ընթացող նյութափոխանակությունը։

Կմախքային մկաններն ունեն բարդ կառուցվածք։ Յուրաքանչյուր մկան կազմված է շարակցահյուսվածքային միջնաշերտով միմյանցից բաժանված բազմաթիվ խրցերից։ Արտաքինից մկանը ծածկված է ամուր թաղանթով՝ փակեղով։ Մկանի ծայրերում փակեղը վերածվում է ջլերի, որոնցով մկանը միանում է ոսկրերին: Մկանախրցերում գտնվում են տարբեր երկարության մկանաթելեր։

Կմախքային մկանի կառուցվածքը

Յուրաքանչյուր մկանաթել ունի լայնակի շերտավոր կառուցվածք, որը պայմանավորված է նրա մեջ գտնվող հարյուրավոր սպիտակուցային թելերի`միոֆիբրիլների  որոշակի դասավորությամբ։ Մկանաթելերի խրցերում լայնակի շերտավորությունն ավելի է ընդգծվում, որի համար ստացել են միջաձիգ զոլավոր մկան անունը։ Յուրաքանչյուր մկանին մոտենում են զգացող և շարժիչ նյարդաթելեր։ Մկաններն իրենց ծայրերի ջլերով ամրանում են ոսկրերին։ Որոշ դեպքերում ջլերը ներհյուսվում են մաշկի մեջ (դիմախաղի մկաններ)։ Ջիլը կազմված է ներդակազմ շարակցական հյուսվածքից, չի կծկվում և դիմանում է մեծ ծանրության: 

Օրինակ

Աքիլեսյան ջիլը դիմանում է մինչև 400 կգ ծանրության։

Մկանների ֆունկցիան

Միջաձիգ զոլավոր մկանների դերն օրգանիզմում բազմազան է։ Նրանք մասնակցում են մարմնի խոռոչների և օրգանների պատերի կազմությանը (կրծքի, որովայնի խոռոչ, ըմպան, կոկորդ) ապահովում են մարմնի կեցվածքը, հավասարակշռությունը, ձայնի առաջացումը։ Միջաձիգ զոլավոր մկանները մասնակցում են շնչառական և կլլման շարժումներին, ձևավորում են դիմախաղը, ապահովում ակնաշարժ և ծամիչ ապարատի գործունեությունը։ Նրանց կծկումը կմախքի հետ միասին ապահովում է մարմնի տեղափոխությունը

տարածության մեջ, ջերմության առաջացումը։

Մկանների հիմնական խմբերը

Մկանների տարբեր խմբեր բազմատեսակ ֆունկցիաներ են կատարում։

Ըստ տեղադրվածության և ֆունկցիայի մեր մարմնի մկանները բաժանվում են հետևյալ խմբերի՝ գլխի, մեջքի, կրծքի, որովայնի և վերջույթների։

Գլխի մկանները բաժանվում են երկու խմբի՝ դիմախաղի և ծամիչ։ Դեմքի արտահայտությունը՝ ուրախություն, վիշտ, թախիծ, զայրույթ, առաջանում է դիմախաղի մկանների կծկումներով և թուլացումներով։ Այդ մկանները մասնակցում են նաև բերանի, ակնակապիճի, քթի բացվածքների փոփոխությանը, իրականացնում են այտերի, շրթունքների շարժումները։ Դիմախաղի մկանները մի ծայրով ամրանում են գանգոսկրերին, մյուս ծայրով՝ մաշկին։ Այս մկանները համեմատաբար լավ զարգացած են մարդկանց և կապիկների մոտ։ Ծամիչ մկաններն իրականացնում են ստորին ծնոտի շարժումները՝ վեր, վար, աջ, ձախ, առաջ և հետ։

 Դիմախաղի մկաններ                                            Ծամիչ  մկաններ

 

Կրծքի մկանները մասնակցում են վերին վերջույթների և շնչառական շարժումներին:

Օրինակ

Կրծքի մեծ մկանները մասնակցում են վերին վերջույթների իջեցմանը և խոր շնչառությանը։

Մեջքի մկանները ստորին վերջույթների մկանների հետ միասին ապահովում են մեր մարմնի ուղղաձիգ դիրքը, իրանի շարժումները։ Մեջքի երկարությամբ դասավորված մկանների կծկման շնորհիվ իրանը կարող է հետ կորանալ։

Որովայնի մկանները կատարում են բազմատեսակ ֆունկցիաներ։ Նրանք ապահովում են իրանի դեպի առաջ և կողքեր թեքվելը, աջ և ձախ շրջվելը, որովայնի օրգանները պահում են բնականոն դիրքում, հեշտացնում աղիների դատարկումը, միզարձակումը։ Այս մկանները կծկվելիս ճնշում են գործադրում ներքին օրգանների վրա, ուստի կոչվում են մամուլի մկաններ: Սրանք պաշտպանում են նաև որովայնի խոռոչի մկանները հարվածներից և վնասվածքից: 

Որովայնի  մկաններ  Կրծքի մկաններ 

Վերջույթների մկանները կարևոր դեր են խաղում տեղաշարժման ժամանակ, ֆիզիկական աշխատանք կատարելիս՝ իրենց վրա կրելով մարմնի ամբողջ ծանրությունը։ Հատկապես լավ զարգացած է սրունքի հետևի կողմում գտնվող ձկնամկանը, որը կծկվելով ոտքը ծալում է ծնկան հոդում, բարձրացնում կրունկը։ Այդ շարժումները կարևոր են վազելիս, քայլելիս։ Ազդրի վրա տեղադրված է մարդու մարմնի ամենաերկար մկանը` (դերձակամկանը՝ մինչև 50 սմ):

Բազկի երկգլխանի մկաններ  Բազկի  եռագլուխ մկաններ 

Մատները ծալող մկաններ        Դերձակամկաններ

Ազդրի երկգլուխ մկան   

Քառագլուխ մկան

Մարդու յուրաքանչյուր շարժում իրականանում է հակադիր ներգործող երկու խումբ մկանների՝ ծալող և պարզող, համաձայնեցված գործունեությամբ: Անընդհատ, առանց հանգստի ֆիզիկական աշխատանք կատարելիս մկանի աշխատունակությունն աստիճանաբար փոքրանում է:

Աշխատունակության ժամանակավոր նվազումը, որն առաջանում է երկարատև աշխատանքի ընթացքում, կոչվում է հոգնածություն:

1.Ինչ պիսի՞ կառուցվածք ունեն կմախքային մկանները:

Յուրաքանչյուր մկանաթել ունի լայնակի շերտավոր կառուցվածք, որը պայմանավորված է նրա մեջ գտնվող հարյուրավոր սպիտակուցային թելերի`միոֆիբրիլների  որոշակի դասավորությամբ։ Մկանաթելերի խրցերում լայնակի շերտավորությունն ավելի է ընդգծվում, որի համար ստացել են միջաձիգ զոլավոր մկան անունը։ Յուրաքանչյուր մկանին մոտենում են զգացող և շարժիչ նյարդաթելեր։ Մկաններն իրենց ծայրերի ջլերով ամրանում են ոսկրերին։ Որոշ դեպքերում ջլերը ներհյուսվում են մաշկի մեջ (դիմախաղի մկաններ)։ Ջիլը կազմված է ներդակազմ շարակցական հյուսվածքից, չի կծկվում և դիմանում է մեծ ծանրության:

2. Ի՞նչ դեր է կա տարում մկանային համակարգը:

Մկանների շնորհիվ մարմինը պահպանում է հավասարակշռությունը, տեղաշարժվում է տարածության մեջ, իրականացնում կրծքավանդակի ու ստոծանու շարժումները, կլլման ակտը, աչքի շարժումները, ներքին օրգանների, այդ թվում՝ սրտի աշխատանքը։

3.Ինչպե՞ս են կատարվում շարժուﬓերը հոդերի ﬕջոցով:

Օրինակ՝ սրունքի հետևի կողմում գտնվող ձկնամկանը կծկվելով ոտքը ծալում է ծնկան հոդում, բարձրացնում կրունկը։

4.Որտե՞ղ են տեղակայված հարթ և ﬕջաձիգ զոլավոր մկանները:

Հարթ մկանը գտնվում է ներքին օրգանների և արյունատար անոթների պատերում, մաշկում։

Միջաձիգ զոլավոր մկանների դերն օրգանիզմում բազմազան է։ Նրանք մասնակցում են մարմնի խոռոչների և օրգանների պատերի կազմությանը (կրծքի, որովայնի խոռոչ, ըմպան, կոկորդ) ապահովում են մարմնի կեցվածքը, հավասարակշռությունը, ձայնի առաջացումը։ Միջաձիգ զոլավոր մկանները մասնակցում են շնչառական և կլլման շարժումներին, ձևավորում են դիմախաղը, ապահովում ակնաշարժ և ծամիչ ապարատի գործունեությունը։ Նրանց կծկումը կմախքի հետ միասին ապահովում է մարմնի տեղափոխությունը տարածության մեջ, ջերմության առաջացումը։

5.Ինչպիսի՞ հիﬓական մկանախմբեր գիտեք:

Ըստ տեղադրվածության և ֆունկցիայի մեր մարմնի մկանները բաժանվում են հետևյալ խմբերի՝ գլխի, մեջքի, կրծքի, որովայնի և վերջույթների։

Տեսություն՝

Քառակուսային հավասարման գաղափարը

ax²+bx+c=0 տեսքի հավասարումը, որտեղ a -ն, b -ն և c -ն տրված թվեր են, և a≠0, անվանում են քառակուսային (քառակուսի) հավասարում:

Օրինակ

2x²+3x−8=0,−3x²+2x+1=0,x²+5x=0,2x²−4=0,25x²=0 հավասարումները քառակուսային հավասարումների օրինակներ են:

a թիվն անվանում են ավագ անդամի՝ x² -ու գործակից, b թիվը՝ x -ի գործակից, c -ն՝ ազատ անդամ:

Քանի որ a≠0, ապա ցանկացած քառակուսային հավասարում ունի ax² ավագ անդամը: Այդ պատճառով քառակուսային հավասարումն անվանում են նաև երկրորդ աստիճանի հավասարում:

Քառակուսային հավասարման ուսումնասիրման հարցերում կարևոր դեր է խաղում հետևյալ թիվը՝ D=b²−4ac

D=b²−4ac թիվն անվանում են ax²+bx+c=0 քառակուսային հավասարման տարբերիչ կամ՝ դիսկրիմինանտ:

Օրինակ

1) 2x²−3x−5=0 հավասարման մեջ a=2 -ը x² -ու գործակիցն է, b=−3 -ը՝ x -ի գործակիցը, իսկ c=−5 -ը՝ ազատ անդամը: Հաշվենք տարբերիչը` D=(−3)2−4⋅2⋅(−5)=9+40=49

2) x²−7=0 հավասարման մեջ b=0, այդ պատճառով էլ չկա x պարունակող անդամը: x² -ու գործակիցը a=1 -ն է, իսկ ազատ անդամը՝ c=−7: Տարբերիչը հավասար է՝ D=−4⋅(−7)=28

Հիշենք, որ

x անհայտով հավասարման արմատ կամ լուծում անվանում են այն թիվը, որը հավասարման մեջ x -ի փոխարեն տեղադրելով ստացվում է ճիշտ թվային հավասարություն: 

Լուծել հավասարումը՝ նշանակում է գտնել նրա բոլոր արմատները կամ ցույց տալ, որ արմատներ չկան:  

Օրինակ

Լուծենք հետևյալ հավասարումները՝

1) x²+8x=0

2) −9x²=0

Լուծում:

1)

x²+8x=0

x(x+8)=0

x=0

x=−8

Պատասխան՝ x=0,x=−8

2)

−9x²=0

x²=0

x=0

Պատասխան՝ x=0

Քառակուսային հավասարումը, որում ավագ անդամի՝ x² -ու գործակիցը հավասար է մեկի` a=1, անվանում են բերված տեսքի քառակուսային հավասարում:

Օրինակ

Հետևյալ հավասարումները բերված տեսքի քառակուսային հավասարումների օրինակներ են՝

x²+2x−5,x²−4x=0,x²−6=0,x²=0

Բերված տեսքի քառակուսային հավասարումների համար ընդունված է օգտագործել հետևյալ նշանակումը՝ x²+px+q=0, որտեղ p -ն և q -ն տրված թվեր են:

ա․ D=-3²-4x1x1=9-4=5

ունի երկու արմատ

բ․ D=-1²-4x2x1=1-8=-7

չունի արմատ

գ․ D=-2²-4x3x(-2)=4-24=-20

չունի արմատ

դ․ D=-4²-4x1x4=16-16=0

ունի մեկ արմատ

ե․ D=-24²-4x8x18=576-576=0

ունի մեկ արմատ

զ․ D=6²-4x9x1=36-36=0

ունի մեկ արմատ

է․ D=3²-4x2x1=9-8=1

ունի երկու արմատ

ը․ D=-5²-4x1x(-6)=25-24=1

ունի երկու արմատ

թ․ D=3²-4×2=9-8=1

ունի երկու արմատ

ա) D=36-20=16

բ) D=16-48=-32

գ) D=49-72=-23

դ) D=1089-16=1073

ե) D=1-48=-47

զ) D=25-168=-143

է) D=25-24=1

ը) D=900-900=0

թ) D=64-64=0

ա․ D=1296-16=1280

բ․ D=15625-20=15605

գ․ D=1296-36=1266

դ․ D=2500-8=2492

ե․ D=9-4=5

զ․ D=5184-8=5176

է․ D=-1/81-4=-5/81

ը․ D=1/16-4=-3/16

թ․ D=-16-4=-20

ա) D=49-48=1

բ) D=36-20=16=4²

գ) D=100-100=0

դ) D=81-80=1

ե) D=676-480=196=14²

զ) D=1600-1600=0

է) D=9-20=-11

ը) D=196-160=36=6²

1 урок.

Я не люблю смотреть телевизионные передачи. Но были программы, которые я смотрел всегда: танцы на льду. Потом я устал от них и смотреть перестал. Перестал систематически, смотрю только эпизодически. Больше всего мне нравится, когда те, кого считают слабыми или кто ещё не вошёл в обоймы «признанных», выступают удачно. Удача начинающих или удача неудачливых приносит, бесспорно, гораздо более удовлетворения, чем удача удачников.

Но дело не в этом. Больше всего меня восхищает, как «конькобежец» (так в старину называли спортсменов на льду) выправляет свои ошибки во время танца. Упал и встаёт, быстро вступая снова в танец, и ведёт этот танец как ни в чём не бывало. Это искусство, огромное искусство.

Но ведь в жизни ошибок бывает гораздо больше, чем на ледяном поле. И надо уметь выходить из ошибок. Надо исправлять их немедленно и красиво. Да, именно красиво. Когда человек упорствует в своей ошибке или чересчур переживает, думает, что жизнь кончилась, «всё погибло»,  — это досадно и для него, и для окружающих. Окружающие испытывают неловкость не от самой ошибки, а от того, какое неумение проявляет ошибившийся в её исправлении.

Признаться в своей ошибке перед самим собой (не обязательно делать это публично: тогда это либо стыдно, либо рисовка) не всегда легко, нужен опыт. Нужен опыт, чтобы после совершённой ошибки как можно скорее и как можно легче включиться в работу, продолжить её. И окружающим не надо понуждать человека к признанию ошибки, надо побуждать к её исправлению, реагируя так, как реагируют зрители на соревнованиях. Иногда даже награждать спортсмена, легко исправившего свою ошибку, радостными аплодисментами при первом же удобном случае.

Надо не запоминать сотни правил, а запомнить одно  — необходимость уважительного отношения к себе и к другим.

(По Д. С. Лихачёву)

Вопросы к представленном тексту:

1.Какие телевизионные передачи автор изначально любил смотреть?

Oн любил смотреть «танцы на льду».

2. Что, по мнению автора, приносит больше удовлетворения: удача начинающих или удача признанных спортсменов?

Удача начинающих или слабых.

3. Как автор описывает процесс исправления ошибок в жизни по сравнению с танцем на льду?

Как в танце: быстро встать и продолжить.

4. Как вы понимаете фразу «исправлять ошибки немедленно и красиво» в контексте жизни?

Исправлять без паники, с достоинством.

5. Почему автор считает важным не запоминать много правил, а сосредоточиться на уважительном отношении к себе и другим?

Уважение делает жизнь гармоничной и эффективной.

6. Как вы справляетесь с ошибками в своей жизни? Используете ли вы какие-либо из рекомендаций автора?

Вообще делать ошибки это нормально. Я сделала много ошибок, но всегда старалась их исправлять. Это помогло мне стать сильнее, опытнее и находила силы их исправлять. Это как в танцах на льду: упасть, подняться и продолжить, как ни в чём не бывало.

7. Как можно поддерживать уважение и позитивное отношение в трудных ситуациях, связанных с ошибками?

Проявлять терпение и помогать друг другу.

Задания к представленному тексту:

1.Определите и запишите основные идеи автора о том, как нужно исправлять ошибки.

1. Исправлять ошибки немедленно.
2. Делать это красиво и достойно, чтобы не вызывать неловкость у себя и окружающих.
3. Признавать ошибки перед собой, но не обязательно публично.
4. Сохранять уважительное отношение к себе и другим.
5. Не зацикливаться на правилах, а фокусироваться на решении проблемы.

2. Напишите отзыв на текст, в котором вы изложите свои соглашения и несогласия с идеями автора, опираясь на личный опыт или дополнительные источники.

Автор предлагает мудрый и взвешенный подход к исправлению ошибок, с которым я во многом согласна. Признание ошибок требует силы духа и опыта, и быстрое исправление действительно помогает сохранить гармонию. Я поддерживаю идею, что исправлять ошибки нужно красиво, без излишних драм и стресса, потому что это делает жизнь легче.

Однако я не совсем согласна с утверждением, что признавать ошибки перед другими необязательно. В некоторых случаях публичное признание помогает восстановить доверие и показать пример ответственности.

3. Исследуйте, как известные успешные личности исправляют свои ошибки и как это соотносится с подходами, описанными в тексте. Приведите примеры.

Стив Джобс:
В 1985 году он был уволен из собственной компании Apple, но позже признал свои ошибки в управлении. Вернувшись, он пересмотрел подходы к работе и привёл Apple к огромному успеху, создав iPhone и другие инновационные продукты. Это подтверждает идею автора о необходимости признания ошибок и быстрого включения в работу.

Джей Кей Роулинг:
Автор «Гарри Поттера» многократно сталкивалась с отказами издателей. Она использовала эти неудачи как уроки и продолжала совершенствовать свою работу. Её пример соотносится с идеей автора о том, что ошибки — это этап роста.

Илон Маск:
Он открыто признаёт ошибки своих проектов, например, неудачи первых запусков SpaceX. Вместо того чтобы скрывать неудачи, он делает их частью обучения команды, что способствует прогрессу. Это перекликается с мыслью о необходимости поддерживать позитивное отношение и фокусироваться на исправлении.

Примеры показывают, что признание ошибок, их исправление и способность двигаться вперёд — универсальные принципы успеха.

Творческие задания:

2. Напишите эссе на тему «Как исправлять ошибки и почему это важно». Используйте идеи из текста как основу для своей работы.

Ошибки — неизбежная часть жизни, и умение их исправлять важно для личностного роста. Исправление ошибок помогает учиться, развивать эмоциональную устойчивость и укреплять доверие в отношениях. Основные шаги в этом процессе: признание ошибки, анализ её причин, активное исправление и извлечение уроков. Признание своих ошибок и работа над ними делают нас сильнее, более уверенными и готовыми к новым вызовам. Исправление ошибок — это не только путь к улучшению, но и возможность для личностного и профессионального роста.

2 урок. Степени сравнения прилагательных

Упражнение 1

Образуйте от этих прилагательных простую сравнительную степень.

Замечательный, наглый, хороший, притягательный, симпатичный, дорогой, молодой, стройный, питательный, крутой.

Замечательный — замечательнее

Наглый — наглее

Хороший — лучше

Притягательный — притягательнее

Симпатичный — симпатичнее

Дорогой — дороже

Молодой — моложе

Стройный — стройнее

Питательный — питательнее

Крутой — круче

Упражнение 2

Образуйте от этих прилагательных простую превосходную степень:

Краткий, мощный, жестокий, старый, высокий, дорогой, подлый, редкий, страшный, тяжелый.

Краткий — кратчайший

Мощный — мощнейший

Жестокий — жесточайший

Старый — старейший

Высокий — высочайший

Дорогой — дорчайший

Подлый — подлейший

Редкий — редчайший

Страшный — страшнейший

Тяжелый — тяжелейший

Упражнение 3

Распределите эти слова на две группы: в первую запишите прилагательные в составной форме сравнительной степени, во вторую поместите прилагательный в составной форме превосходной степени.

Более уверенный, менее истощенный, самый некрасивый, менее занятой, добрее всех, наименее вкусный, наиболее удачный, менее интересный, самый светлый, любознательные всех.

Составная форма сравнительной степени:

1. Более уверенный
2. Менее истощенный
3. Менее занятой
4. Наименее вкусный
5. Менее интересный

Составная форма превосходной степени:

1. Самый некрасивый
2. Добрее всех
3. Наиболее удачный
4. Самый светлый
5. Любознательные всех

Упражнение 4

Поставьте прилагательные в скобках в форму простой сравнительной степени.

1. Этот фильм интереснее.
2. Зеленая кофта дешевле, чем красная.
3. Путь через поле короче, чем через лес.
4. Сумка тяжелее, чем я думала.
5. Учитель по биологии строже, чем преподаватель по географии.
6. Здесь дорога шире, а дальше становится уже.
7. Математика для меня труднее, чем русский язык.
8. Отец сильнее обнял дочь.
9. Этот подъем опаснее, чем предыдущий.
10. Лед там тоньше, поэтому туда опасно выходить.

1. Որո՞նք են Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչության բարձր աճի պատճառները:

Քանի որ Հարավարևմտյան Ասիան համարվում է ազգային, կրոնական սովորությունների և սոցիալ-տնտեսական պայման ունեցող մայրցամաք:

2. Բնութագրե՛ք Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչության ազգային և կրոնական կազմը:

3. Նկարագրե՛ք տարածաշրջանի բնակչության տեղաբաշխումը:

4. Որո՞նք են տարածաշրջանի հակամարտությունների պատճառները: Բացատրե՛ք:

5. Գնահատե՛ք հայերի և տարածաշրջանի մյուս ժողովուրդների ավանդը մարդկային քաղաքակրթության մեջ:

6. Պատրաստե՛ք փոքրիկ հաղորդում տարածաշրջանի հայության մասին:

1. Որո՞նք են Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչության բարձր աճի պատճառները:

Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչության բարձր աճի պատճառներն են՝ բարձր ծնունդներ, բարելավված առողջապահություն, տնտեսական զարգացում ու միգրանտներ։

2. Բնութագրե՛ք Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչության ազգային և կրոնական կազմը:

Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչությունը բազմակրոն է՝ հիմնական կրոնները իսլամը, քրիստոնեությունը, բուդայիզմը և այլ ավանդական հավատալիքներ։ Ազգային կազմը ներառում է արաբներ, թուրքմեններ, պարսիկներ, կուրդներ, արամեյաններ, յազիդներ և այլ փոքր ազգություններ։

3. Նկարագրե՛ք տարածաշրջանի բնակչության տեղաբաշխումը:

Հարավարևմտյան Ասիայի բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացած է քաղաքներում, հատկապես պարսկական ծոցի ափերին (ԱՄԷ, Քաթար), Թուրքիայում, Իրանում և Սաուդյան Արաբիայում։ Հյուսիսում և լեռնային տարածքներում բնակչությունը ավելի ցածր է։

4. Որո՞նք են տարածաշրջանի հակամարտությունների պատճառները: Բացատրե՛ք:

Հարավարևմտյան Ասիայի հակամարտությունների պատճառներն են՝ կրոնական տարաձայնություններ (սունիթներ-շիաներ), ազգայնական խնդիրներ (քուրդներ, արաբներ), քաղաքական բռնակալություն, տարածաշրջանային մրցակցություն (Իրան-Սաուդյան Արաբիա) և բնական ռեսուրսների վիճարկում։

5. Գնահատե՛ք հայերի և տարածաշրջանի մյուս ժողովուրդների ավանդը մարդկային քաղաքակրթության մեջ:

Հայերը հիմնադրել են հայկական գրերը, զարգացրել արվեստը և գիտությունը։ Արաբները նպաստել են մաթեմատիկային, բժշկությանը և գրականությանը։ Պարսիկները խորացրել են փիլիսոփայությունը, արվեստը և գիտությունը։ Թուրքերը հաստատել են Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում մշակութային և ճարտարապետական նվաճումներ։ Այս ժողովուրդները մեծ դեր են ունեցել քաղաքակրթության զարգացման մեջ։

6. Պատրաստե՛ք փոքրիկ հաղորդում տարածաշրջանի հայության մասին:

—